Phiên riêng tư · không lưu lịch sử · không hỏi tên thật
9wellhim & her
Làm Him Test

Trang chủ · Thư viện · Hiếm muộn

Vô sinh thứ phát: vì sao mãi chưa có con thứ hai?

HẠNG B Biên soạn: Đội ngũ nghiên cứu 9well Cập nhật 30·10·2026 Rà soát lại trước 28·01·2027 9 phút đọc
Bố mẹ và con gái nhỏ đi dạo công viên xanh buổi sáng

Tóm tắt nhanh

  • Vô sinh thứ phát là khi đã từng có thai ít nhất một lần, nhưng nay cố gắng đều đặn 12 tháng (6 tháng nếu vợ từ 35 tuổi) vẫn chưa có thai lại.
  • WHO ước tính khoảng 17,5% người trưởng thành, tức 1 trên 6 người, gặp hiếm muộn trong đời. Con số này gộp cả hiếm muộn nguyên phát lẫn thứ phát.
  • Từ lần sinh trước, cả hai đã khác: thêm tuổi, thêm cân, có thể có sẹo mổ lấy thai, viêm nhiễm sau sinh, tinh trùng giảm theo tuổi hoặc bệnh nền.
  • Việc cần làm: khám cả hai người cùng lúc, mang theo hồ sơ lần sinh trước.

Vô sinh thứ phát là gì?

Vô sinh thứ phát là tình trạng khó có thai trở lại ở người đã từng có thai ít nhất một lần, dù lần đó sinh con, sảy thai hay thai ngoài tử cung. WHO (bản tin 11/2025) phân biệt: nguyên phát là chưa từng có thai; thứ phát là đã có ít nhất một lần. Ngưỡng thời gian giống nhau: 12 tháng quan hệ đều, không tránh thai.

"Thứ phát" không có nghĩa là nhẹ hơn; nó chỉ nói về tiền sử. Bài này nằm trong bản đồ vì sao chưa có con: nguyên nhân ở cả hai.

Có phổ biến không?

Báo cáo 2023 của WHO (133 nghiên cứu, 1990–2021) ước tính tỷ lệ hiếm muộn trong đời khoảng 17,5% người trưởng thành: 17,8% ở nước thu nhập cao, 16,5% ở nước thu nhập thấp và trung bình.

Ước tính này không tách riêng tỷ lệ thứ phát. Điều chắc chắn hơn là cơ hội có thai giảm dần theo tuổi người vợ, kể cả ở cặp khỏe mạnh (NICE NG257, 2026):

Tỷ lệ có thai trong 1 năm theo tuổi người vợTỷ lệ có thai cộng dồn sau 1 năm quan hệ đều không tránh thai: 19–26 tuổi 92%; 27–29 tuổi 87%; 30–34 tuổi 86%; 35–39 tuổi 82%Có thai trong 1 năm cố gắng, theo tuổi người vợ19–26 tuổi92%27–29 tuổi87%30–34 tuổi86%35–39 tuổi82%Nguồn: NICE NG257 (2026), bảng tỷ lệ có thai cộng dồn khi quan hệ đều, không tránh thai.
Sau 2 năm, các tỷ lệ tương ứng là 98%, 95%, 94% và 90%. Nguồn: NICE NG257.

Bé đầu lúc vợ 29, bé thứ hai cố gắng từ lúc 35 là đã sang nhóm tuổi khác. Xem tuổi và khả năng sinh sản: con số thật ở nam và nữ.

Những nguyên nhân hay gặp sau lần sinh đầu

Nguyên nhân phần lớn giống hiếm muộn nói chung, cộng thêm những thứ mới xuất hiện từ lần sinh trước.

Yếu tốVì sao có thể khác so với lần đầuKiểm bằng gì
Tuổi (cả hai)Cơ hội có thai giảm theo tuổi vợ; tinh trùng của chồng giảm di động, hình dạngAMH, siêu âm đếm nang; tinh dịch đồ
Cân nặngTăng cân sau sinh; NICE: BMI từ 30 làm nữ lâu có thai hơn, nam giảm khả năng sinh sảnCân, đo vòng eo, tính BMI cả hai
Sẹo mổ lấy thai (isthmocele)Vết lõm ở sẹo tử cung có thể đọng dịch, máu, gây viêm tại chỗSiêu âm đầu dò, siêu âm bơm nước
Viêm nhiễm sau sinh, sau sảy thaiNhiễm trùng hậu sản có thể làm tắc vòi tử cungChụp tử cung vòi trứng (HSG) hoặc siêu âm cản âm vòi
Tinh trùng thay đổi theo tuổi, bệnh nềnPhân mảnh ADN tăng theo tuổi; bệnh mạn tính, thuốc dùng lâu dàiTinh dịch đồ theo chuẩn WHO, khám bìu, nội tiết khi cần

Sẹo mổ lấy thai và "túi" isthmocele

Sau mổ lấy thai, ở một số người, chỗ sẹo trên tử cung không liền phẳng mà để lại một vết lõm, thường được định nghĩa là sâu từ 2 mm trở lên. Tổng quan của Baldini và cộng sự (J Clin Med, 2024) ghi nhận vết lõm này gặp ở khoảng 20–70% phụ nữ từng mổ lấy thai, tùy cách khám. Phần lớn không gây triệu chứng. Khi có, cơ chế được đề xuất là dịch và máu đọng trong lòng tử cung, viêm tại chỗ, niêm mạc kém tiếp nhận và cản đường đi của tinh trùng.

Dấu hiệu gợi ý: rỉ máu nâu kéo dài sau khi sạch kinh, đau khi quan hệ. Trong một nhóm 114 phụ nữ vô sinh thứ phát làm thụ tinh trong ống nghiệm (Mensi, 2023), 76 người (67%) có isthmocele. Đây là nhóm chọn lọc. Sau sửa sẹo bằng nội soi buồng tử cung, tổng quan của Vitale (2020, 234 người bệnh) ghi nhận 65,4% có thai, nhưng phần lớn là nghiên cứu nhỏ, không đối chứng: nên hiểu là "có thể hỗ trợ ở người phù hợp".

Viêm nhiễm sau sinh

WHO liệt kê nhiễm trùng hậu sản, biến chứng sau phá thai không an toàn và phẫu thuật vùng bụng chậu là những nguyên nhân hay gặp gây tắc vòi tử cung. Nếu lần sinh trước có sốt, sản dịch hôi, dùng kháng sinh đường truyền hoặc nạo lại buồng tử cung, hãy nói rõ với bác sĩ. Xem thêm viêm nhiễm phụ khoa kéo dài ảnh hưởng thụ thai thế nào.

Người chồng cũng đã khác

"Lần trước có được thì tinh trùng chắc ổn" là giả định dễ sai nhất. Phân tích gộp 90 nghiên cứu, 93.839 nam giới (Johnson và cộng sự, Ageing Research Reviews 2015) cho thấy thể tích tinh dịch, độ di động, hình dạng bình thường và tỷ lệ tinh trùng còn nguyên ADN đều giảm theo tuổi. Tổng quan hệ thống 19 nghiên cứu, 40.668 nam giới (Gonzalez và cộng sự, World J Mens Health 2022): 17/19 nghiên cứu thấy phân mảnh ADN tăng theo tuổi.

Thêm vào đó là bệnh nền mới: đái tháo đường, tăng huyết áp, béo bụng, thuốc dùng lâu dài. Khi công bố hướng dẫn AUA/ASRM 2024, ASRM nhấn mạnh nam giới góp phần vào khoảng 50% trường hợp và sinh sản là "cửa sổ" nhìn vào sức khỏe chung. Xem thêm chồng có bệnh nền ảnh hưởng khả năng có con và những thuốc đang uống có thể làm khó có con.

Vô sinh thứ phát: nguyên nhân ở hai phíaPhía vợ: sẹo mổ lấy thai (isthmocele) gặp ở khoảng 20–70% người từng mổ, gây đọng dịch, máu, viêm tại chỗ; viêm nhiễm sau sinh, sau sảy thai có thể làm tắc vòi tử cung. Cả hai: thêm tuổi làm giảm cơ hội có thai theo tuổi vợ và giảm di động, hình dạng tinh trùng; thêm cân, BMI từ 30 làm nữ lâu có thai hơn và nam giảm khả năng sinh sản. Phía chồng: tinh trùng thay đổi theo tuổi (90 nghiên cứu, 93.839 nam giới), phân mảnh ADN tăng (17/19 nghiên cứu); bệnh nền mới như đái tháo đường, tăng huyết áp, béo bụng, thuốc dùng lâu dài. Nam giới góp phần vào khoảng 50% trường hợp, nên khám cả hai người cùng lúc.Vô sinh thứ phát: nguyên nhân ở hai phíaBé đầu chứng minh hai bạn có thể có thai vào lúc đó. Từ lần sinh trước, cả hai đã khác:Phía vợSẹo mổ lấy thaiVết lõm ở sẹo (isthmocele) gặpở khoảng 20–70% người từngmổ; dịch, máu đọng, viêm tạichỗ, niêm mạc kém tiếp nhận.Viêm nhiễm sau sinhNhiễm trùng hậu sản, biếnchứng sau sảy thai có thểlàm tắc vòi tử cung.Cả haiThêm tuổiCơ hội có thai giảm theo tuổivợ; tinh trùng của chồnggiảm di động, hình dạng.Thêm cânBMI từ 30: nữ lâu có thaihơn, nam giảm khả năngsinh sản (NICE).Phía chồngTinh trùng đổi theo tuổiThể tích, di động, hình dạnggiảm (90 nghiên cứu, 93.839nam giới); phân mảnh ADNtăng (17/19 nghiên cứu).Bệnh nền mớiĐái tháo đường, tăng huyếtáp, béo bụng, thuốc dùnglâu dài.Nam giới góp phần vào khoảng 50% trường hợp (ASRM, 2024) → khám cả hai người cùng lúc.
Nguồn: Baldini và cộng sự, J Clin Med 2024; WHO Infertility fact sheet (2025); NICE NG257; Johnson và cộng sự 2015; Gonzalez và cộng sự 2022; ASRM 2024.

Tâm lý "đã có một lần nên chủ quan"

Bé đầu chứng minh hai bạn có thể có thai vào thời điểm đó, không phải sau 3, 5 năm. Sự chủ quan thường lộ ra theo ba kiểu:

  • Không đếm tháng. "Cứ để tự nhiên" nên không ai nhớ đã cố gắng bao lâu, và mốc 12 tháng trôi qua lúc nào không hay.
  • Chỉ vợ đi khám. Chồng nghĩ mình đã "chứng minh" rồi, nên tinh dịch đồ, xét nghiệm nhanh và ít xâm lấn nhất, lại làm sau cùng.
  • Ngại vì câu "có một đứa là may rồi". Mong muốn có con thứ hai là chính đáng. Bài nói chuyện với vợ chồng và gia đình khi chưa có con có gợi ý cách trả lời.

Lưu ý từ NICE: sảy thai hay thai ngoài tử cung trong lúc cố gắng không làm mốc thời gian đếm lại từ đầu.

Hiểu lầm và điều bằng chứng nói

Hiểu lầm hay gặpBằng chứng nói gì
"Đã có con thì không thể bị hiếm muộn"WHO định nghĩa riêng hiếm muộn thứ phát: đã có ít nhất một lần có thai trước đó
"Lần trước có được, chồng không cần xét nghiệm"ASRM khuyến nghị đánh giá cả hai người cùng lúc; chất lượng tinh trùng giảm theo tuổi (90 nghiên cứu, 93.839 nam giới)
"Mổ lấy thai xong là xong"Vết lõm ở sẹo mổ gặp ở khoảng 20–70% người từng mổ, một phần liên quan rỉ máu sau kinh và khó có thai

Nguồn: WHO Infertility fact sheet (2025); ASRM Practice Committee 2021; Johnson và cộng sự 2015; Baldini và cộng sự 2024.

Khi nào cần đi khám?

Theo ASRM (Fertility and Sterility 2021):

  • Vợ dưới 35 tuổi: sau 12 tháng quan hệ đều (2–3 lần mỗi tuần), không tránh thai, chưa có thai.
  • Vợ từ 35 tuổi: sau 6 tháng.
  • Vợ trên 40 tuổi: nên đi khám sớm hơn, gần như ngay khi bắt đầu muốn có con. NICE khuyên chuyển khám chuyên sâu ngay từ đầu nếu vợ từ 36 tuổi.

Không cần chờ đủ mốc nếu: từng mổ lấy thai và rỉ máu kéo dài sau kinh; từng nhiễm trùng sau sinh hoặc sảy thai; kinh rất không đều sau khi ngừng cho bú; chồng có bệnh nền mới, từng quai bị biến chứng tinh hoàn hoặc trục trặc cương, xuất tinh. Xem bao lâu chưa có thai thì nên đi khám.

Khi nào hai bạn nên đi khámTính từ khi quan hệ đều 2–3 lần mỗi tuần, không tránh thai: vợ dưới 35 tuổi đi khám sau 12 tháng chưa có thai; vợ từ 35 tuổi sau 6 tháng; vợ trên 40 tuổi nên khám sớm, gần như ngay khi bắt đầu muốn có con. NICE: vợ từ 36 tuổi chuyển khám chuyên sâu ngay từ đầu. Sảy thai hay thai ngoài tử cung không làm mốc đếm lại. Không cần chờ đủ mốc nếu từng mổ lấy thai và rỉ máu kéo dài sau kinh, từng nhiễm trùng sau sinh hoặc sảy thai, kinh rất không đều sau khi ngừng cho bú, hoặc chồng có bệnh nền mới, từng quai bị biến chứng tinh hoàn, trục trặc cương hoặc xuất tinh.Khi nào hai bạn nên đi khámTính từ khi quan hệ đều (2–3 lần mỗi tuần), không tránh thai, chưa có thaiVợ dưới 35 tuổi12 thángVợ từ 35 tuổi6 thángVợ trên 40 tuổiKhám sớm, gần như ngay khi bắt đầu muốn có con0 tháng36912 thángNICE: vợ từ 36 tuổi nên được chuyển khám chuyên sâu ngay từ đầu.Sảy thai hay thai ngoài tử cung trong lúc cố gắng không làm mốc đếm lại từ đầu.Không cần chờ đủ mốc nếu:Từng mổ lấy thai và rỉ máu kéo dài sau kinhChồng có bệnh nền mớiTừng nhiễm trùng sau sinh hoặc sảy thaiChồng từng quai bị biến chứng tinh hoànKinh rất không đều sau khi ngừng cho búChồng trục trặc cương hoặc xuất tinh
Nguồn: ASRM, Fertility and Sterility 2021; NICE NG257 (2026).

Khám gì ở cả hai người?

ASRM viết rõ: đánh giá cả hai người nên bắt đầu cùng một lúc, kèm hồ sơ lần mang thai trước.

Người vợ:

  • Rụng trứng: progesterone giữa pha hoàng thể (khoảng ngày 21 của chu kỳ 28 ngày); FSH, LH nếu kinh không đều.
  • Dự trữ buồng trứng: AMH và siêu âm đếm nang thứ cấp (xem AMH và dự trữ buồng trứng: đọc con số thế nào).
  • Tử cung và sẹo mổ: siêu âm đầu dò; siêu âm bơm nước hoặc nội soi buồng tử cung nếu nghi isthmocele, dính buồng.
  • Vòi tử cung: chụp HSG hoặc siêu âm cản âm; nội soi ổ bụng nếu từng viêm vùng chậu, thai ngoài tử cung.

Người chồng:

Danh sách đầy đủ: khám hiếm muộn: hai người khám gì.

Làm ngay tuần này: bốn việc đo được

  1. Ghi ngày bắt đầu. Viết ra tháng hai bạn ngừng tránh thai. Đếm số tháng đến hôm nay.
  2. Cân cả hai. Tính BMI (cân nặng chia bình phương chiều cao tính bằng mét) và đo vòng eo cho cả vợ lẫn chồng. Xem cân nặng và khả năng thụ thai ở cả hai phía.
  3. Chồng làm tinh dịch đồ trong 30 ngày tới. Kiêng xuất tinh 2–7 ngày trước đó.
  4. Gom hồ sơ lần sinh trước. Giấy ra viện, sinh thường hay mổ, biến chứng, sốt hay kháng sinh sau sinh, kinh trở lại khi nào.

Câu nên hỏi bác sĩ

  1. Sẹo mổ lần trước của tôi có vết lõm không, và nó có liên quan đến việc chưa có thai không?
  2. Nếu chưa tìm ra nguyên nhân, nên theo dõi tự nhiên bao lâu nữa trước khi cân nhắc hỗ trợ sinh sản?

Bắt đầu từ đâu với 9well?

Him 360° của 9well có mô thức Cặp đôi: bác sĩ nam khoa đánh giá phía người chồng song song với kế hoạch của người vợ, người vợ được mời vào khi người chồng đồng ý. Mục tiêu: người chồng không còn là người "khám sau cùng".

Bước đầu là làm Him Test 3 phút, miễn phí: kết quả ra cờ xanh, vàng hoặc đỏ để biết nên tự theo dõi tiếp hay nên gặp bác sĩ. Nếu muốn hỏi thẳng tình huống của hai bạn, nhắn tư vấn qua Messenger 9well. Buổi gặp bác sĩ 30 phút giá 490.000đ, online hoặc trực tiếp, được trừ vào gói khi đăng ký. Không ai hứa trước kết quả; đội ngũ chuyên gia 9well chỉ cam kết đo, ghi số và theo sát.

Câu hỏi thường gặp

Vô sinh thứ phát là gì?

Là khi đã từng có thai ít nhất một lần nhưng nay quan hệ đều, không tránh thai từ 12 tháng trở lên (6 tháng nếu vợ từ 35 tuổi) vẫn chưa có thai lại. WHO định nghĩa riêng nhóm này để phân biệt với người chưa từng có thai.

Đã có một con thì có cần khám hiếm muộn không?

Có, nếu đã quá mốc 12 tháng (hoặc 6 tháng khi vợ từ 35 tuổi). Lần có thai trước chỉ cho biết khả năng ở thời điểm đó; tuổi, cân nặng, sẹo mổ, viêm nhiễm sau sinh và chất lượng tinh trùng đều có thể đã thay đổi.

Sẹo mổ lấy thai có làm khó có con thứ hai không?

Ở một số người. Vết lõm ở sẹo mổ (isthmocele) gặp ở khoảng 20–70% phụ nữ từng mổ lấy thai, phần lớn không gây triệu chứng. Khi có rỉ máu kéo dài sau kinh hoặc chưa có thai, nên siêu âm đầu dò hoặc siêu âm bơm nước để đánh giá.

Chồng đã có con rồi có cần làm tinh dịch đồ không?

Có. Phân tích gộp 90 nghiên cứu, 93.839 nam giới cho thấy độ di động, hình dạng và tính nguyên vẹn ADN của tinh trùng giảm theo tuổi. ASRM khuyến nghị đánh giá cả hai người cùng lúc.

Có sảy thai trong lúc cố gắng thì có tính lại từ đầu không?

Không. Theo NICE, nếu có sảy thai hoặc thai ngoài tử cung trong thời gian cố gắng, mốc thời gian vẫn tính tiếp chứ không đếm lại.

Vô sinh thứ phát có điều trị được không?

Nhiều nguyên nhân có hướng xử lý cụ thể, như sửa sẹo mổ ở người phù hợp, điều chỉnh cân nặng, điều trị bệnh nền hoặc hỗ trợ sinh sản. Kết quả tùy nguyên nhân và tuổi, nên bước đầu là khám đủ ở cả hai người.

Nguồn được dẫn trong bài

  1. WHO — Infertility: fact sheet (cập nhật 28/11/2025)
  2. WHO — 1 in 6 people globally affected by infertility (Infertility prevalence estimates 1990–2021). 2023
  3. Practice Committee of the ASRM — Fertility evaluation of infertile women: a committee opinion. Fertil Steril 2021;116(5):1255-65
  4. NICE — Fertility problems: assessment and treatment (NG257). 2026
  5. Baldini GM, Lot D, Malvasi A và cộng sự — Isthmocele and Infertility. J Clin Med 2024;13:2192
  6. Mc Gowan S, Goumalatsou C, Kent A — Fantastic niches and where to find them: the current diagnosis and management of uterine niche. Facts Views Vis ObGyn 2022;14(1):37-47
  7. Johnson SL, Dunleavy J, Gemmell NJ, Nakagawa S — Consistent age-dependent declines in human semen quality: a systematic review and meta-analysis. Ageing Res Rev 2015;19:22-33
  8. Gonzalez DC, Ory J, Blachman-Braun R và cộng sự — Advanced Paternal Age and Sperm DNA Fragmentation: A Systematic Review. World J Mens Health 2022;40(1):104-115
  9. AUA/ASRM — Male Infertility Guideline amendment (thông cáo 15/08/2024)

Nội dung này mang tính giáo dục, không thay thế thăm khám. 9well không phải cơ sở khám chữa bệnh, không bán thuốc và không nhận tài trợ từ hãng dược hay đơn vị bán thực phẩm chức năng.

Lo cho chồng? Bắt đầu từ Him TestLàm Him Test 3 phút