Trang chủ · Thư viện · Cặp đôi và nền tảng

Những thuốc đang uống có thể làm khó có con

Câu trả lời ngắn

Trước khi cố gắng có con, hai vợ chồng nên lập danh sách mọi thuốc và sản phẩm đang dùng rồi hỏi bác sĩ đã kê đơn, vì một số thuốc làm giảm tinh trùng hoặc ảnh hưởng rụng trứng — nhưng không ai nên tự ngừng thuốc điều trị bệnh. Phần lớn tác động là có thể hồi phục, nên mục tiêu không phải sợ thuốc mà là biết hỏi sớm.

Những nhóm thuốc nào được ghi nhận ảnh hưởng tới tinh trùng?

Bài tổng hợp của hệ thống y tế Cleveland (Hoa Kỳ) liệt kê nhiều nhóm. Nặng nhất là thuốc thay thế testosterone và steroid đồng hóa: chúng tác động mạnh lên sản xuất tinh trùng, có thể khiến nồng độ rất thấp hoặc không có tinh trùng trong tinh dịch. Hóa trị cũng có thể làm giảm hoặc chặn sinh tinh. Các nhóm còn lại nhẹ hơn và thường hồi phục: thuốc ức chế 5-alpha-reductase, thuốc chẹn alpha (có thể làm giảm hoặc mất xuất tinh), thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI (thường kéo dài thời gian xuất tinh), ketoconazole đường uống, và một số thuốc chống động kinh, kháng virus, kháng sinh, huyết áp.

Ngoài thuốc, bài viết nhắc uống rượu nhiều (từ khoảng 10–14 ly mỗi tuần trở lên) làm giảm testosterone, cần sa và thuốc lá làm giảm sinh tinh và độ di động. Một điểm đáng chú ý với nam giới ở Việt Nam: các sản phẩm "men's health" chưa được kiểm định có thể không an toàn, và một số chứa steroid đồng hóa không công bố.

Thuốc giảm đau chống viêm có ảnh hưởng tới rụng trứng của vợ không?

Có một dữ liệu đáng biết, nhưng cần đặt đúng cỡ. Tại hội nghị EULAR 2015, một nghiên cứu trên 39 phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, đau lưng, cho dùng thuốc NSAID hoặc giả dược 10 ngày bắt đầu từ ngày 10 của chu kỳ. Trong nhóm dùng diclofenac, 6,3% rụng trứng, nhóm etoricoxib 27,3%, còn nhóm giả dược 100%; nang noãn trội không vỡ ở 75% và 33% tương ứng. Bài báo không nói rụng trứng trở lại ra sao sau khi ngưng. Đây là nghiên cứu nhỏ, dùng liên tục, được báo cáo tại hội nghị — không đủ để kết luận cho một lần uống giảm đau. Ngược lại, Cochrane (11 thử nghiệm, 1.884 phụ nữ, tìm tài liệu đến 2/2019) cho biết dùng NSAID thường quy trong hỗ trợ sinh sản chưa cho thấy lợi ích nào, bằng chứng chất lượng rất thấp.

Bài học thực tế: đang cố gắng có thai mà phải dùng giảm đau kéo dài thì hãy nói với bác sĩ đang kê, thay vì tự dùng hoặc tự bỏ.

Làm ngay hôm nay: lập danh sách thuốc của cả hai vợ chồng

Vấn đề: nhiều người chỉ nhớ thuốc kê đơn, quên thuốc không kê, thuốc bổ, hay sản phẩm mua online. Việc cần làm, có số đo:

• Lập 2 danh sách (vợ, chồng), mỗi mục ghi: tên, hàm lượng, số lần mỗi ngày, dùng từ khi nào, ai kê.
• Đếm số mục: thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng, sản phẩm "tăng cường" — ghi đủ bốn nhóm.
• Đánh dấu mọi thứ dùng liên tục trên 4 tuần hoặc có thành phần nội tiết/steroid hay không ghi rõ thành phần.
• Chụp ảnh nhãn hộp để mang đi khám; không tự bỏ bất kỳ thứ gì trong danh sách trước khi hỏi.
• Hẹn trong vòng 2–4 tuần hỏi bác sĩ kê đơn về những mục đã đánh dấu.

Danh sách này cũng hữu ích khi làm tinh dịch đồ; bài đi xét nghiệm tinh dịch đồ cần chuẩn bị gì nêu những điều nên báo trước khi lấy mẫu, và kết quả đọc cùng nhau xem đọc kết quả tinh dịch đồ từng chỉ số nghĩa là gì.

Khi nào nên đi khám vì thuốc?

• Đang dùng thuốc thay thế testosterone, steroid đồng hóa, hoặc từng dùng chúng và muốn có con: nên hỏi bác sĩ trước khi cố gắng.
• Đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính nhiều tháng (huyết áp, động kinh, trầm cảm, tuyến tiền liệt...): hỏi liệu có lựa chọn khác phù hợp với việc có con, không tự đổi.
• Đã cố gắng 12 tháng (từ 35 tuổi là 6 tháng) chưa có thai, và vợ có chu kỳ đổi từ lúc dùng một thuốc mới (xem kinh nguyệt không đều).

Khám thì khám gì?

Bác sĩ sẽ xem danh sách thuốc, hỏi thời gian dùng, rồi chỉ định tinh dịch đồ cho chồng và kiểm tra chu kỳ/rụng trứng cho vợ nếu cần. Khi thuốc là nguyên nhân khả dĩ, bác sĩ kê đơn có thể cân nhắc đổi thuốc, giảm liều hoặc tạm ngưng — đó là quyết định của họ; Cleveland cũng ghi rằng nếu một thuốc gây tác dụng phụ ngoài ý muốn về sinh sản, bạn "có thể cần thử loại khác".

Câu nên hỏi bác sĩ

• Thuốc tôi đang dùng có ảnh hưởng tới tinh trùng hoặc rụng trứng không?
• Có lựa chọn thay thế phù hợp hơn khi chúng tôi muốn có con không?
• Nếu đổi thuốc, bao lâu thì nên làm lại tinh dịch đồ?
• Thực phẩm chức năng chúng tôi đang dùng có cần ngưng không?
• Mốc nào cho thấy thuốc không còn là vấn đề?

Hỏi sớm về thuốc hầu như không tốn gì và có thể tránh mất nhiều tháng. Nếu muốn mang tờ kết quả và danh sách câu hỏi ra trao đổi với một người có chuyên môn trước khi đi khám, bạn có thể đặt một buổi nói chuyện riêng tư 20 phút với bác sĩ. Đó không phải buổi khám: bác sĩ giải thích cơ chế và nói rõ khi nào cần đi khám, ở đâu, khám gì — không chẩn đoán và không kê đơn.

Đọc thêm trong hành trình hiếm muộn

Toàn bộ các chặng — từ lúc bắt đầu cố gắng tới đi khám, đọc kết quả và giữ vững tinh thần — nằm ở trang hành trình hiếm muộn 5 chặng.