Trang chủ · Thư viện · Sinh sản nam
Bao lâu chưa có thai thì nên đi khám: mốc theo tuổi
Tóm tắt nhanh
- Mốc đi khám theo ASRM và ACOG: 12 tháng nếu vợ dưới 35 tuổi, 6 tháng nếu từ 35 tuổi, không chờ nếu từ 40 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ.
- Khoảng 85% cặp đôi có thai trong một năm, nên vài tháng đầu chưa có tin là bình thường.
- Đếm từ tháng thật sự ngừng tránh thai, và ghi 3 chu kỳ để buổi khám có dữ liệu.
- Đi cả hai người, không đợi phía nào xong trước.
Câu trả lời ngắn: chờ bao lâu rồi đi khám?
Chờ đủ 12 tháng nếu người vợ dưới 35 tuổi, 6 tháng nếu từ 35 tuổi, và đi ngay nếu từ 40 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ. Mốc tính từ lúc hai người quan hệ đều đặn mà không dùng biện pháp tránh thai, không tính từ lúc bắt đầu mong con trong đầu. Đây là mốc của Hiệp hội Y học sinh sản Hoa Kỳ (ASRM) và Hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG); hướng dẫn nam khoa của AUA dùng cùng mốc này.
Con số nghe khô, nhưng nó trả lời hai nỗi lo đối nghịch: lo đi khám quá sớm thành làm lớn chuyện, và lo chờ quá lâu thành mất thời gian không lấy lại được. Phần còn lại của bài giải thích vì sao mốc nằm ở đó, bạn thuộc dòng nào, và trong lúc chờ nên làm gì thay vì chỉ chờ.
Vì sao vài tháng chưa có tin vẫn là bình thường?
Vì mỗi chu kỳ, ngay cả ở cặp đôi khoẻ mạnh, xác suất thụ thai chỉ khoảng 1 trên 5. ACOG nêu con số này là khoảng 20% mỗi tháng. Trứng chỉ sống được khoảng một ngày sau khi rụng, tinh trùng sống được tối đa vài ngày trong đường sinh dục nữ, nên mỗi tháng chỉ có một khoảng ngắn để hai bên gặp nhau, và gặp nhau cũng chưa chắc đã làm tổ thành công.
Gộp nhiều tháng lại, bức tranh rõ hơn: ACOG ghi khoảng 85% cặp đôi có thai trong vòng một năm, và hướng dẫn NICE của Anh đưa con số 84% sau 1 năm, 92% sau 2 năm (24 tháng) với cặp đôi quan hệ đều đặn. Nói cách khác, chưa có thai sau 3 hay 5 tháng là điều xảy ra với phần lớn cặp đôi rồi cuối cùng vẫn có con.
Nhưng nhìn ngược lại: khoảng 15% cặp đôi chưa có thai sau một năm, và với nhóm đó, mỗi tháng chờ thêm không còn là chờ vô hại. Vì khả năng sinh sản của người nữ giảm theo tuổi, mốc rút ngắn khi vợ lớn tuổi hơn không phải để doạ, mà vì số chu kỳ còn lại để thử và để điều trị là hữu hạn.
Bạn thuộc dòng nào: bảng mốc theo tình huống
| Tình huống | Mốc đi đánh giá | Nguồn |
|---|---|---|
| Vợ dưới 35 tuổi, chu kỳ đều, không tiền sử đặc biệt | sau 12 tháng | ASRM / ACOG |
| Vợ từ 35 đến 39 tuổi | sau 6 tháng | ASRM / ACOG |
| Vợ từ 40 tuổi | đi ngay, không chờ đủ mốc | ASRM |
| Kinh thưa, vô kinh, từng viêm vùng chậu, lạc nội mạc tử cung hoặc phẫu thuật vùng chậu | đi sớm hơn mốc | ACOG / ASRM |
| Chồng từng bị tinh hoàn ẩn, quai bị lúc trưởng thành, chấn thương hoặc phẫu thuật vùng bìu, giãn tĩnh mạch thừng tinh | đi sớm hơn mốc | AUA |
| Chồng đang dùng testosterone bổ sung | nói với bác sĩ trước, không chờ mốc | AUA |
Nguồn: hướng dẫn đánh giá hiếm muộn của ASRM và ACOG; hướng dẫn nam khoa của AUA. Bảng giúp bạn tự định vị mốc, không thay cho đánh giá của bác sĩ.
Đếm 12 tháng thế nào cho đúng?
Có ba chỗ người ta hay đếm sai. Thứ nhất, bắt đầu đếm từ tháng thật sự ngừng biện pháp tránh thai, không phải từ lúc nói chuyện chuyện con cái. Thứ hai, tháng nào hai người xa nhau, đi công tác hoặc không gần gũi trong khoảng rụng trứng thì tháng đó không được tính trọn. Thứ ba, người dùng thuốc tránh thai nội tiết thường cần vài tháng để chu kỳ tự ổn định lại, và chu kỳ chưa ổn định thì khó xác định ngày rụng trứng.
Một chu kỳ có ích cho việc thụ thai cần hai điều: hai người gần gũi trong cửa sổ màu mỡ, tức khoảng 5 ngày trước ngày rụng trứng cộng với chính ngày rụng trứng, và ngày rụng trứng thật sự xảy ra. ASRM và ACOG khuyên gần gũi cách 1 đến 2 ngày trong cửa sổ này, không cần dồn vào một ngày duy nhất. Cách ước lượng ngày rụng trứng và độ tin cậy của từng cách được bàn ở bài cách tính ngày rụng trứng: bốn cách nào đáng tin.
Trong lúc chờ đủ mốc, làm gì thay vì chỉ chờ?
Có ba việc, mỗi việc có tham số để biết mình đã làm đủ. Chúng không làm tăng xác suất nhờ phép màu, mà làm cho buổi khám sau đó không phải bắt đầu từ con số không.
Việc 1: ghi sổ 3 chu kỳ liên tiếp. Mỗi chu kỳ ghi ngày 1 của kỳ kinh, độ dài chu kỳ tính bằng ngày, và những ngày hai người gần gũi. Chỉ cần ba cột, ghi trên điện thoại hay giấy đều được. Sau 3 chu kỳ, đọc lại: nếu có chu kỳ ngắn hơn 21 ngày hoặc dài hơn 35 ngày, hoặc độ dài lệch nhau hơn một tuần giữa các tháng, đó là dữ liệu đáng mang tới bác sĩ và là lý do để đi sớm hơn mốc.
Việc 2: gần gũi đúng cửa sổ 6 ngày. Trong 6 ngày kết thúc ở ngày dự đoán rụng trứng, gần gũi cách 1 đến 2 ngày, tức là 3 đến 4 lần trong cửa sổ. Làm đều trong 3 chu kỳ rồi đánh giá lại; nếu việc canh ngày bắt đầu làm hai người căng thẳng hơn là gần nhau hơn, bài áp lực mong con làm hỏng chuyện ấy nói về cách gỡ phần này.
Việc 3: chia việc cho hai người ngay từ đầu. Chồng chuẩn bị làm tinh dịch đồ, xét nghiệm rẻ và ít xâm lấn nhất; vợ giữ sổ chu kỳ. Đừng đợi phía vợ khám xong mới đến lượt chồng, vì yếu tố nam có liên quan trong khoảng một nửa số cặp đôi hiếm muộn. Danh sách đầy đủ hai người khám gì nằm ở bài khám hiếm muộn: hai người khám gì.
Khi nào nên đi khám: tự xử lý là đủ, hay cần người khám?
Tự xử lý là đủ khi cả bốn điều sau cùng đúng: vợ dưới 35 tuổi, chu kỳ nằm trong 21 đến 35 ngày và đều, hai người không có tiền sử ở bảng trên, và chưa tới 12 tháng. Lúc này việc cần làm là việc 1 và việc 2 ở trên, không cần xét nghiệm gì.
Nên đi khám đúng mốc khi đã đủ 12 tháng (hoặc 6 tháng nếu vợ từ 35 tuổi) mà vẫn chưa có thai, dù mọi thứ khác có vẻ bình thường.
Nên đi sớm hơn mốc khi có một trong các dấu hiệu: vợ từ 40 tuổi; kinh thưa, mất kinh hoặc chu kỳ lệch như đã nói; đau bụng dưới hoặc đau nhiều khi hành kinh; chồng có tiền sử ở bảng trên hoặc đã biết tinh dịch đồ thấp. Với nhóm này, chờ thêm không đem lại lợi ích gì.
Đi khám thì khám gì, và chờ bao lâu?
Hai người đi cùng lúc, nhưng thứ tự việc hợp lý là: bác sĩ hỏi bệnh sử và đọc sổ chu kỳ của bạn; chồng làm tinh dịch đồ; vợ được siêu âm vùng chậu và xét nghiệm nội tiết, trong đó một số xét nghiệm máu phải lấy đúng ngày của chu kỳ nên bác sĩ sẽ hẹn ngày cụ thể. Kiểm tra vòi trứng chỉ làm khi bác sĩ thấy có chỉ định, không phải xét nghiệm đầu tiên cho mọi người.
Với tinh dịch đồ, quy tắc theo sổ tay xét nghiệm tinh dịch của WHO là kiêng 2 đến 7 ngày trước khi lấy mẫu và mẫu phải tới nơi xét nghiệm trong vòng 1 giờ; nếu kết quả bất thường, thường cần mẫu thứ hai cách 2 đến 4 tuần để xác nhận. Vì vậy một lượt đánh giá ban đầu thường kéo dài vài tuần, không phải một buổi chiều, và điều này bình thường.
Năm câu nên hỏi bác sĩ
- Với tuổi của tôi và sổ chu kỳ này, tôi nên làm xét nghiệm nào trước, theo thứ tự nào?
- Có yếu tố nào trong tiền sử của hai vợ chồng khiến mình nên rút ngắn thời gian chờ không?
- Nếu kết quả bình thường, mình nên thử tự nhiên thêm bao nhiêu chu kỳ rồi quay lại?
- Nếu có bất thường, bước tiếp theo thường là theo dõi, điều trị nguyên nhân hay hỗ trợ sinh sản, và dựa vào đâu để chọn?
- Mỗi xét nghiệm cần chuẩn bị gì, bao lâu có kết quả và ai đọc kết quả cho chúng tôi?
Nếu bạn muốn có người xem sổ chu kỳ cùng và giúp sắp lại thứ tự trước khi tới cơ sở y tế, bạn có thể nói chuyện với bác sĩ đồng hành của 9well. Đó là phí kết nối 200.000₫ cho 20 phút trò chuyện, không phải buổi khám: bác sĩ không chẩn đoán và không kê đơn, chỉ giúp bạn biết nên khám gì, ở đâu và hỏi gì.
Nếu bạn đã chắc mình vướng ở điểm nào, bài tinh trùng yếu có thai được không và bài tổng quan hiếm muộn ở cặp đôi: bản đồ toàn cảnh là hai chỗ nên đọc tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Mới ngừng tránh thai 3 tháng chưa có thai thì có cần đi khám không?
Thường là chưa. Mỗi chu kỳ cặp đôi khoẻ mạnh chỉ có khoảng 20% cơ hội thụ thai (ACOG), nên vài tháng đầu chưa có tin là điều bình thường. Ngoại lệ là khi vợ từ 40 tuổi, chu kỳ kinh thưa hoặc mất kinh, hoặc một trong hai người có tiền sử như tinh hoàn ẩn, viêm vùng chậu, phẫu thuật vùng chậu: nhóm này nên đi sớm hơn mốc.
Vì sao vợ trên 35 tuổi chỉ chờ 6 tháng?
Vì khả năng sinh sản của người nữ giảm theo tuổi, nên số chu kỳ còn lại để thử và để điều trị là hữu hạn. ASRM và ACOG vì thế rút mốc từ 12 xuống 6 tháng ở tuổi 35, và khuyên đánh giá ngay ở tuổi 40.
Tính 12 tháng từ lúc nào?
Từ tháng hai người thật sự quan hệ đều đặn mà không dùng biện pháp tránh thai. Nếu vừa ngừng thuốc tránh thai nội tiết, chu kỳ có thể cần vài tháng để ổn định; ghi sổ chu kỳ giúp bác sĩ phân biệt chu kỳ chưa ổn định với chu kỳ có vấn đề.
Chồng có cần đi khám cùng ngay từ đầu không?
Có. Yếu tố nam liên quan trong khoảng một nửa số cặp đôi hiếm muộn, và tinh dịch đồ là xét nghiệm nhanh, ít xâm lấn nhất. Đợi vợ khám xong mới đến lượt chồng là cách làm mất thời gian nhất.
Đi khám có nghĩa là mình bị hiếm muộn không?
Không. Đi khám đúng mốc là để biết mình đang ở đâu: nhiều cặp đôi nhận kết quả bình thường và được dặn thử thêm một số chu kỳ. Chẩn đoán và hướng điều trị thuộc về bác sĩ ở cơ sở y tế sau khi xem kết quả.
Nguồn được dẫn trong bài
- ASRM — hướng dẫn định nghĩa và đánh giá hiếm muộn: mốc 12 tháng, 6 tháng từ 35 tuổi, đánh giá ngay từ 40 tuổi
- ACOG — thông tin về khả năng thụ thai theo chu kỳ và theo năm, nhóm cần đánh giá sớm
- NICE (Anh) — hướng dẫn về hiếm muộn: tỷ lệ thụ thai 84% sau 1 năm và 92% sau 2 năm
- AUA — hướng dẫn đánh giá hiếm muộn nam: cùng mốc thời gian, nhóm nam giới cần đi sớm hơn
- WHO — sổ tay xét nghiệm tinh dịch, ấn bản 6 (2021): kiêng 2 đến 7 ngày, giao mẫu trong 1 giờ
Nội dung này mang tính giáo dục, không thay thế thăm khám. 9well không phải cơ sở khám chữa bệnh, không bán thuốc và không nhận tài trợ từ hãng dược hay đơn vị bán thực phẩm chức năng.