Trang chủ · Thư viện · Hiếm muộn
IVF thất bại bao nhiêu lần thì nên đổi hướng?
Tóm tắt nhanh
- Không có con số chung cho mọi người. Một lần chuyển phôi không đậu là chuyện thường gặp, kể cả với phôi tốt. Điều đáng xem là đã chuyển bao nhiêu phôi tốt, ở tuổi nào.
- ESHRE năm 2023 gọi là thất bại làm tổ liên tiếp (RIF) khi số phôi tốt đã chuyển đủ để cơ hội cộng dồn từ 60% trở lên mà vẫn chưa có thai.
- Nguyên nhân nằm ở ba phía: phôi, tử cung và toàn thân. Phần lớn trường hợp liên quan tới phôi, nhất là tuổi của trứng.
- Nhiều xét nghiệm và liệu pháp miễn dịch đang được giới thiệu rộng rãi nhưng chưa đủ bằng chứng để làm thường quy.
IVF thất bại bao nhiêu lần thì nên đổi hướng?
Không có một mốc cố định. Nhiều nghiên cứu cũ dùng mốc ba lần chuyển phôi tốt không có thai ở phụ nữ dưới 40 tuổi. Hướng dẫn thực hành của Hiệp hội Sinh sản và Phôi học người châu Âu (ESHRE) năm 2023 đề nghị cách nhìn khác: tính theo số phôi tốt đã chuyển và tuổi người vợ. Khi lẽ ra cơ hội cộng dồn đã từ 60% trở lên mà vẫn chưa đậu, đó là lúc nên dừng lại để tìm nguyên nhân, chưa phải lúc bỏ cuộc.
Nói cách khác, "đổi hướng" trước hết là đổi cách tìm hiểu: rà lại từ phôi tới tử cung và sức khoẻ chung của cả hai vợ chồng, rồi mới quyết định làm tiếp theo cách cũ, sửa cách làm, hay chọn một con đường khác.
Vì sao một lần không đậu chưa nói lên nhiều điều?
Ngay cả khi mọi thứ thuận lợi, mỗi phôi chuyển vào chỉ có một xác suất nhất định để làm tổ. Phôi trông đẹp dưới kính hiển vi vẫn có thể mang bất thường nhiễm sắc thể mà mắt thường không thấy. Theo số liệu của Franasiak và cộng sự đăng trên Fertility and Sterility năm 2014, tỉ lệ phôi lệch bội tăng dần theo tuổi người mẹ: khoảng một phần ba ở phụ nữ dưới 35 tuổi và hơn bốn phần năm sau 43 tuổi.
Vì vậy, hai lần chuyển phôi không đậu ở người vợ 38 tuổi có thể vẫn nằm trong khả năng thống kê thông thường, trong khi ba lần chuyển phôi đã sàng lọc nhiễm sắc thể ở người vợ 30 tuổi mà không đậu lại là tín hiệu đáng tìm hiểu kỹ. Cảm giác "thất bại mãi" là thật và rất nặng nề, nhưng con số lần làm, đứng một mình, chưa cho biết vấn đề nằm ở đâu.
Ba phía cần rà khi làm tổ thất bại liên tiếp
Phía phôi
Đây là nhóm hay gặp nhất. Tuổi của trứng là yếu tố mạnh nhất quyết định phôi có bình thường về nhiễm sắc thể hay không. Dự trữ buồng trứng thấp làm số phôi ít, ít lựa chọn hơn; nếu hai bạn đang ở tình huống này, bài AMH thấp có làm IVF được không giải thích cách bác sĩ cân nhắc. Phía người chồng cũng góp một nửa vật chất di truyền cho phôi: tinh trùng bất thường nặng, hoặc mức đứt gãy DNA tinh trùng cao, được một số nghiên cứu liên hệ với phôi kém và làm tổ thất bại, dù bằng chứng chưa thống nhất.
Phía tử cung và nội mạc
Những thay đổi trong buồng tử cung có thể cản phôi bám vào: polyp, u xơ dưới niêm mạc, vách ngăn, dính buồng tử cung sau nạo hút. Vòi tử cung ứ dịch có thể đẩy dịch ngược vào buồng tử cung và làm giảm tỉ lệ làm tổ; cắt hoặc kẹp vòi trước khi chuyển phôi là can thiệp đã được chứng minh có ích. Nội mạc quá mỏng cũng là một lý do, xem thêm ở bài nội mạc tử cung mỏng có thai được không. Lạc nội mạc tử cung cũng có thể ảnh hưởng tới kết quả, theo bài lạc nội mạc tử cung vì sao khó có thai.
Phía toàn thân và miễn dịch
Rối loạn tuyến giáp, hội chứng kháng phospholipid, đường huyết cao, béo phì và hút thuốc lá đều được ghi nhận liên quan tới kết quả kém hơn. Riêng chuyện "miễn dịch thải phôi" là vùng nhiều tranh cãi nhất. ESHRE năm 2023 không khuyến cáo làm thường quy các xét nghiệm tế bào NK, xét nghiệm HLA hay các liệu pháp điều chỉnh miễn dịch cho người bị RIF, vì bằng chứng chưa cho thấy lợi ích rõ ràng mà chi phí và tác dụng phụ là có thật.
Những xét nghiệm nên bàn với bác sĩ
Bảng dưới tóm tắt những gì thường được cân nhắc, chia theo mức độ bằng chứng trong khuyến nghị ESHRE 2023.
| Nhóm | Xét nghiệm hay thủ thuật | Mức khuyến nghị |
|---|---|---|
| Tử cung | Siêu âm, nhất là siêu âm 3D; nội soi buồng tử cung khi siêu âm nghi bất thường | Nên làm |
| Toàn thân | Chức năng tuyến giáp; kháng thể kháng phospholipid khi có tiền sử phù hợp | Nên làm hoặc có thể cân nhắc |
| Di truyền | Nhiễm sắc thể đồ của hai vợ chồng | Có thể cân nhắc tuỳ tiền sử |
| Nội mạc | Tìm viêm nội mạc mạn tính | Có thể cân nhắc |
| Người chồng | Tinh dịch đồ đầy đủ theo chuẩn WHO 2021 | Nên có |
| Miễn dịch | Tế bào NK, HLA, xét nghiệm "cửa sổ làm tổ" | Không khuyến cáo thường quy |
Nếu người vợ còn có tiền sử mất thai sau khi đã có thai, cách tiếp cận sẽ khác; bài sảy thai liên tiếp cần làm những xét nghiệm gì trình bày riêng nhóm này. Khi đã làm đủ mà không tìm thấy gì, tình huống gần với hiếm muộn không rõ nguyên nhân, và điều đó không có nghĩa là hết đường.
Các hướng tiếp theo nói chung
Sửa những gì sửa được. Đây là bước nên làm trước tiên: cắt polyp, gỡ dính, xử lý vòi ứ dịch, đưa tuyến giáp và đường huyết về ổn định, giảm cân nếu thừa cân, bỏ thuốc lá ở cả hai người.
Đổi cách làm với chính phôi của mình. Bác sĩ có thể rà lại phác đồ kích trứng, nuôi phôi tới ngày 5, chuyển phôi trữ, hoặc bàn chuyện sàng lọc nhiễm sắc thể phôi khi số phôi đủ để chọn. Sàng lọc phôi giúp tránh chuyển những phôi khó làm tổ, nhưng không tạo thêm phôi tốt và không phù hợp với mọi cặp. Nếu hai bạn còn phôi trữ, bài trữ đông tinh trùng, trứng, phôi giúp hiểu thêm về những phôi đang được giữ.
Đổi nguồn giao tử. Khi dự trữ buồng trứng đã quá thấp hoặc tuổi người vợ cao, trứng hiến tặng thường cho cơ hội cao hơn rõ rệt, vì tỉ lệ thành công đi theo tuổi người cho trứng. Tương tự với tinh trùng hiến tặng khi phía người chồng không còn lựa chọn.
Hướng khác. Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo được pháp luật Việt Nam cho phép với điều kiện chặt chẽ, chủ yếu khi người vợ không thể mang thai. Nhận con nuôi là một con đường làm cha mẹ trọn vẹn. Và dừng lại, sau khi đã cân nhắc đủ, cũng là một lựa chọn đáng được tôn trọng.
Khi đã quá mệt
Mỗi lần chờ kết quả thử thai là một lần hy vọng rồi hụt hẫng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2023, khoảng một trên sáu người trong độ tuổi sinh sản gặp hiếm muộn trong đời, nên hai bạn không đơn độc. Hãy cho phép mình nghỉ giữa các chu kỳ, đặt trước với nhau giới hạn về sức khoẻ, tài chính và thời gian, và nói chuyện với chuyên gia tâm lý nếu nỗi buồn kéo dài. Quyết định tốt thường đến khi cả hai đều được lắng nghe.
Câu nên hỏi bác sĩ
- Với số phôi và tuổi của tôi, cơ hội cộng dồn lẽ ra là bao nhiêu?
- Các phôi đã chuyển được đánh giá ra sao, có phôi nào đã sàng lọc chưa?
- Buồng tử cung và vòi tử cung của tôi đã được kiểm tra đủ chưa?
- Phía chồng tôi cần xét nghiệm thêm gì?
- Nếu làm tiếp, lần sau sẽ khác lần trước ở điểm nào?
Bắt đầu từ đâu với 9well?
Phác đồ IVF và các xét nghiệm của người vợ do bác sĩ hiếm muộn theo dõi. 9well đồng hành ở phía còn lại: Him 360° mô thức Cặp đôi giúp người chồng kiểm tra song song với tinh dịch đồ chuẩn WHO 2021, đặt kết quả cạnh tuổi và dự trữ buồng trứng của người vợ, để khi rà lại sau nhiều lần không đậu, phía tinh trùng không bị bỏ sót.
Bước đầu là làm Him Test 3 phút, miễn phí cho người chồng: kết quả ra cờ xanh, vàng hoặc đỏ để biết nên tự theo dõi hay nên gặp bác sĩ. Nếu muốn hỏi thẳng tình huống của hai bạn, nhắn tư vấn qua Messenger 9well. Buổi gặp bác sĩ 30 phút giá 490.000đ, online hoặc trực tiếp, được trừ vào gói khi đăng ký. Không ai hứa trước kết quả; đội ngũ chuyên gia 9well đồng hành đo, ghi số và theo sát.
Câu hỏi thường gặp
IVF thất bại mấy lần thì nên làm xét nghiệm thêm?
Không có mốc cố định. ESHRE 2023 đề nghị tìm hiểu kỹ khi số phôi tốt đã chuyển lẽ ra cho cơ hội cộng dồn từ 60% trở lên mà vẫn chưa có thai; nhiều nơi dùng mốc khoảng ba lần chuyển phôi tốt.
Thất bại làm tổ có phải do miễn dịch không?
Ít khi chứng minh được. ESHRE không khuyến cáo xét nghiệm tế bào NK, HLA hay liệu pháp miễn dịch thường quy vì chưa đủ bằng chứng có lợi.
Có nên chuyển sang xin trứng không?
Có thể cân nhắc khi dự trữ buồng trứng rất thấp hoặc tuổi người vợ cao và nhiều lần không có phôi tốt. Đây là quyết định lớn, nên bàn kỹ với bác sĩ và chuyên gia tâm lý.
Nguồn được dẫn trong bài
- ESHRE Working Group on Recurrent Implantation Failure (Cimadomo D và cộng sự) — ESHRE good practice recommendations on recurrent implantation failure. Human Reproduction Open 2023
- Franasiak JM và cộng sự — The nature of aneuploidy with increasing age of the female partner. Fertility and Sterility 2014
- ASRM — Practice Committee documents về điều trị hiếm muộn và IVF
- WHO — Infertility prevalence estimates, 1990–2021 (2023)
- WHO — WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen, 6th ed. 2021
Nội dung này mang tính giáo dục, không thay thế thăm khám. 9well không phải cơ sở khám chữa bệnh, không bán thuốc và không nhận tài trợ từ hãng dược hay đơn vị bán thực phẩm chức năng.