Trang chủ · Thư viện · Sinh sản nữ
Lạc nội mạc tử cung: vì sao khó có thai và khi nào đi khám
Tóm tắt nhanh
- Hướng dẫn ESHRE 2022 mô tả chẩn đoán lạc nội mạc tử cung thường mất trung bình 8–12 năm — vì triệu chứng hay bị coi là "đau kinh bình thường".
- Chẩn đoán bắt đầu bằng siêu âm hoặc MRI; mổ nội soi không còn là tiêu chuẩn vàng bắt buộc.
- Thuốc ức chế buồng trứng không dùng để tăng khả năng có thai (khuyến cáo mạnh): nó giảm đau, không giúp thụ thai.
- Đường có con tùy giai đoạn: mổ nội soi, IUI có kích trứng, hoặc IVF; mổ u lạc nội mạc trước IVF thường không được khuyến cáo vì có thể giảm dự trữ buồng trứng.
Câu trả lời ngắn
Lạc nội mạc tử cung làm khó có thai vì mô giống niêm mạc tử cung mọc ngoài tử cung gây viêm, dính và có thể ảnh hưởng buồng trứng và vòi trứng; nhưng đây là bệnh có nhiều đường đi tới có con, tùy giai đoạn và tuổi. Bài này dựa trên hướng dẫn ESHRE 2022, để bạn nhận ra triệu chứng sớm và biết hỏi bác sĩ điều gì. Đây là thông tin tham khảo, không phải chẩn đoán hay đơn thuốc.
Câu "đau bụng kinh dữ dội là chuyện bình thường của phụ nữ" là nguồn gốc của chẩn đoán muộn. Hướng dẫn ESHRE mô tả một "khoảng trống chẩn đoán lớn", với thời gian trung bình để có chẩn đoán đáng tin là 8–12 năm.
Triệu chứng nên nghĩ tới lạc nội mạc
Hướng dẫn khuyến nghị bác sĩ cân nhắc chẩn đoán này ở người có các triệu chứng sau: đau bụng kinh nặng, đau vùng chậu mạn tính, đau khi quan hệ, đau khi đi tiểu hoặc đi đại tiện theo chu kỳ, và khó có thai. Nhiều người có đau khi quan hệ nhưng ngại kể; nếu bạn từng thấy đau sâu bên trong khi gần gũi, bài lo đau khi quan hệ bên 9well nói về cách giảm lo lắng và luyện tập thư giãn.
Điều cần nhớ: mức đau không luôn tương xứng với mức bệnh. Có người đau rất nhiều nhưng bệnh nhẹ, có người gần như không đau mà vẫn bị lạc nội mạc phát hiện khi đi khám hiếm muộn.
Chẩn đoán: bắt đầu bằng hình ảnh, không nhất thiết phải mổ
Theo ESHRE 2022, bác sĩ được khuyến cáo dùng hình ảnh học (siêu âm hoặc MRI) trong chẩn đoán; không nên dùng các xét nghiệm dấu ấn sinh học trong mô nội mạc, máu, dịch kinh hay dịch tử cung. Khi hình ảnh âm tính hoặc điều trị thử không thành công, bác sĩ có thể cân nhắc nội soi chẩn đoán. Hướng dẫn nhận định rằng nội soi không còn là tiêu chuẩn vàng bắt buộc, và không có bằng chứng cho thấy cách nào vượt trội.
Lạc nội mạc và chuyện có thai: những gì hướng dẫn nói
Thuốc ức chế buồng trứng không làm dễ có thai. Khuyến cáo mạnh của ESHRE: không kê thuốc ức chế buồng trứng với mục đích cải thiện khả năng có thai, và không dùng nội tiết sau mổ chỉ để tăng tỷ lệ có thai. Thuốc này có giá trị trong giảm đau, nhưng nếu đang muốn có thai thì cần bàn kỹ với bác sĩ, tuyệt đối không tự dùng hay tự ngưng.
Mổ nội soi. Với giai đoạn nhẹ (I–II theo phân loại rASRM), nội soi cắt đốt tổn thương có thể được đề nghị vì cải thiện tỷ lệ thai đang tiến triển; với u nội mạc tử cung ở buồng trứng, nội soi có thể tăng cơ hội có thai tự nhiên nhưng chưa có dữ liệu so sánh. Đây đều là khuyến cáo ở mức yếu, nên quyết định cần cá nhân hóa.
IUI có kích trứng. Ở giai đoạn I–II, bác sĩ có thể làm IUI kèm kích trứng vì tăng tỷ lệ có thai; ở giai đoạn III–IV còn thông vòi trứng, IUI có kích trứng cũng có thể được cân nhắc. Sự khác nhau giữa IUI và IVF nằm ở bài IUI và IVF khác nhau thế nào.
IVF. Hỗ trợ sinh sản có thể thực hiện cho hiếm muộn do lạc nội mạc, nhất là khi vòi trứng tổn thương hoặc có yếu tố nam; người bệnh có thể yên tâm về độ an toàn của kỹ thuật này theo hướng dẫn. Trước IVF, mổ lấy u nội mạc ở buồng trứng thường không được khuyến cáo vì phẫu thuật có thể gây ảnh hưởng xấu tới dự trữ buồng trứng — trừ khi cần để giảm đau hoặc để chọc trứng. Dự trữ buồng trứng và AMH được giải thích ở bài AMH và dự trữ buồng trứng.
Bảng: khuyến cáo ESHRE 2022 liên quan tới có con
| Tình huống | Khuyến cáo | Mức |
|---|---|---|
| Thuốc ức chế buồng trứng để tăng thụ thai | Không kê với mục đích này | Mạnh |
| Nội soi, giai đoạn I–II | Có thể đề nghị vì cải thiện tỷ lệ thai đang tiến triển | Yếu |
| IUI có kích trứng, giai đoạn I–II | Có thể thực hiện, tăng tỷ lệ có thai | Yếu |
| Hỗ trợ sinh sản (IVF) | Có thể thực hiện, đặc biệt khi tổn thương vòi trứng hoặc yếu tố nam | Yếu |
| Mổ u nội mạc buồng trứng trước IVF | Không khuyến cáo thường quy vì có thể giảm dự trữ | Mạnh |
Nguồn: Becker CM và cộng sự — ESHRE guideline: endometriosis. Human Reproduction Open 2022, hoac009 (PMID 35350465); mức khuyến cáo theo phân loại của hướng dẫn.
Làm ngay hôm nay: ba việc trong 2 tuần tới
Vấn đề: triệu chứng bị coi là bình thường nên không được ghi lại, và bác sĩ không có dữ liệu để nghi ngờ. Việc cần làm, có số đo:
- Ghi nhật ký đau 2 chu kỳ. Mỗi ngày đau chấm điểm từ 0 đến 10, ghi vị trí và có đau khi quan hệ, đi tiểu, đi đại tiện hay không. Đau từ 7/10 trở lên, hoặc phải nghỉ học nghỉ làm vì đau, nên mang ra khám.
- Ghi lại thời gian cố gắng có thai. Dưới 35 tuổi mốc đi khám là 12 tháng, từ 35 tuổi là 6 tháng; có triệu chứng nghi lạc nội mạc thì không cần chờ đủ mốc.
- Chuẩn bị câu hỏi về kế hoạch có con trước buổi khám, đặc biệt nếu bạn từng được dặn dùng thuốc nội tiết liên tục — hãy hỏi lại vì sao và nếu muốn có thai thì làm gì.
Khi nào nên đi khám
- Đau bụng kinh khiến bạn phải nghỉ sinh hoạt thường ngày, hoặc đau tăng dần theo năm.
- Đau khi quan hệ sâu bên trong, đau vùng chậu kéo dài trên 3 tháng, hoặc đau khi đi tiểu, đi đại tiện theo chu kỳ.
- Đã cố gắng 12 tháng chưa có thai (6 tháng nếu từ 35 tuổi), nhất là kèm các triệu chứng trên.
Khám thì khám gì
Bác sĩ hỏi bệnh sử đau, khám vùng chậu, và chỉ định siêu âm (có thể siêu âm đầu dò, hoặc MRI khi cần). Nếu muốn có thai, bác sĩ đánh giá song song dự trữ buồng trứng, vòi trứng và tinh dịch đồ của người chồng — xem khám hiếm muộn: hai người khám gì. Hướng điều trị sẽ khác nhau tùy bạn muốn giảm đau hay muốn có thai, hoặc cả hai.
Câu nên hỏi bác sĩ
- Triệu chứng của tôi có gợi ý lạc nội mạc không, và cần siêu âm hay MRI?
- Nếu tôi muốn có thai, thuốc nội tiết đang dùng có cần ngưng không?
- Giai đoạn bệnh của tôi nghiêng về mổ nội soi, IUI hay IVF, và vì sao?
- Nếu có u nội mạc ở buồng trứng, mổ có làm giảm dự trữ buồng trứng của tôi không?
- Tôi nên chờ bao lâu ở mỗi bước, tính theo tuổi?
Đọc thêm trong cùng cụm
Nếu hiếm muộn chưa tìm ra nguyên nhân, xem hiếm muộn không rõ nguyên nhân: bước tiếp theo là gì; bản đồ nguyên nhân đầy đủ ở vì sao chưa có con.
Toàn bộ hành trình từ lúc bắt đầu muốn có con tới lúc điều trị nằm ở cổng hiếm muộn.
Nếu bạn muốn mang tờ kết quả và danh sách câu hỏi ra trao đổi với một người có chuyên môn trước khi đi khám, bạn có thể đặt một buổi nói chuyện riêng tư 20 phút với bác sĩ. Đó không phải buổi khám: bác sĩ giải thích cơ chế và nói rõ khi nào cần đi khám, ở đâu, khám gì — không chẩn đoán và không kê đơn.
Câu hỏi thường gặp
Lạc nội mạc tử cung có thai được không?
Nhiều người vẫn có thai, tự nhiên hoặc nhờ hỗ trợ. Hướng dẫn ESHRE 2022 nêu các hướng theo giai đoạn: mổ nội soi, IUI có kích trứng, hoặc IVF. Lựa chọn cần cá nhân hóa theo tuổi, dự trữ buồng trứng và yếu tố nam.
Vì sao lạc nội mạc bị chẩn đoán muộn?
Vì triệu chứng như đau bụng kinh dữ dội hay bị coi là bình thường. ESHRE mô tả thời gian trung bình để có chẩn đoán đáng tin là 8–12 năm.
Có cần nội soi mới chẩn đoán được lạc nội mạc không?
Không nhất thiết. ESHRE 2022 khuyến cáo dùng siêu âm hoặc MRI trong chẩn đoán, và nhận định nội soi không còn là tiêu chuẩn vàng bắt buộc. Nội soi có thể cân nhắc khi hình ảnh âm tính hoặc điều trị thử không hiệu quả.
Thuốc nội tiết có giúp dễ có thai hơn không?
Không. ESHRE 2022 khuyến cáo mạnh không kê thuốc ức chế buồng trứng để cải thiện khả năng có thai. Thuốc có giá trị giảm đau, và nếu muốn có thai thì cần bàn với bác sĩ, không tự ngưng.
Có nên mổ u lạc nội mạc buồng trứng trước khi làm IVF không?
Thường không khuyến cáo thường quy vì phẫu thuật có thể làm giảm dự trữ buồng trứng. Có thể cân nhắc khi cần để giảm đau hoặc để chọc trứng. Quyết định thuộc bác sĩ điều trị.
Nguồn được dẫn trong bài
- Becker CM và cộng sự — ESHRE guideline: endometriosis. Human Reproduction Open 2022, hoac009
- ESHRE Guideline: Endometriosis 2022 (bản đầy đủ)
Nội dung này mang tính giáo dục, không thay thế thăm khám. 9well không phải cơ sở khám chữa bệnh, không bán thuốc và không nhận tài trợ từ hãng dược hay đơn vị bán thực phẩm chức năng.