Trang chủ · Thư viện · Cặp đôi và giao tiếp
Stress và hiếm muộn: vòng xoáy hai chiều
Tóm tắt nhanh
- Lo lắng thường ngày không làm hỏng điều trị. Phân tích gộp 14 nghiên cứu, 3.583 phụ nữ cho thấy căng thẳng cảm xúc trước điều trị không làm giảm cơ hội có thai.
- Nhưng stress làm người ta bỏ cuộc. Tổng quan 22 nghiên cứu, 21.453 người bệnh: gánh nặng tâm lý và thể chất là lý do của khoảng 19% ca dừng điều trị; vấn đề quan hệ và cá nhân khoảng 17%.
- Việc cần làm không phải "đừng nghĩ nữa", mà là đo mức căng thẳng mỗi tuần và giữ nhau ở lại với kế hoạch.
- ESHRE có hướng dẫn riêng về chăm sóc tâm lý thường quy trong điều trị hiếm muộn.
Stress có gây hiếm muộn không?
Chưa có bằng chứng chắc chắn rằng căng thẳng thường ngày tự nó gây hiếm muộn, nhưng hiếm muộn chắc chắn gây căng thẳng, và căng thẳng làm hỏng chính việc điều trị. Đó là vòng xoáy hai chiều mà bài này muốn tách ra.
Câu "cứ thả lỏng là có" nghe nhẹ nhàng nhưng thường làm người nghe thấy mình có lỗi. Một phân tích gộp đăng trên BMJ năm 2011 (14 nghiên cứu, 3.583 phụ nữ đang làm một chu kỳ điều trị) kết luận: căng thẳng cảm xúc do chuyện hiếm muộn gây ra không làm giảm cơ hội có thai. Các tác giả viết rằng kết quả này nên giúp phụ nữ và bác sĩ yên tâm. Bài này nằm trong bản đồ vì sao chưa có con: nguyên nhân ở cả hai.
Vậy stress hại ở đâu?
Ở chỗ người ta dừng lại trước khi kế hoạch kịp chạy hết. Tổng quan hệ thống của Gameiro và cộng sự (Human Reproduction Update), gộp 22 nghiên cứu với 21.453 người bệnh ở 8 nước, xếp lý do dừng điều trị như sau: hoãn điều trị khoảng 39%; gánh nặng tâm lý và thể chất khoảng 19% (riêng tâm lý 14%); vấn đề quan hệ và cá nhân khoảng 17%; từ chối điều trị khoảng 13%; vấn đề tổ chức khoảng 12%.
Nhiều kế hoạch điều trị cần vài chu kỳ mới đánh giá được. Dừng sau chu kỳ đầu vì quá mệt nghĩa là chưa bao giờ biết kế hoạch đó có hợp với mình không. Với những cặp đã được nói "không rõ nguyên nhân", điều này càng đúng (xem hiếm muộn không rõ nguyên nhân: bước tiếp theo).
Vòng xoáy chạy thế nào trong nhà?
Mỗi tháng có kinh là một lần thất vọng. Chuyện gần gũi dần biến thành "nhiệm vụ đúng ngày", người chồng khó cương hơn vì áp lực, người vợ thấy mình bị đổ lỗi. Hai người bắt đầu tránh nói chuyện, rồi tránh luôn lịch hẹn tiếp theo. Phần chuyện phòng the có bài riêng: áp lực mong con làm hỏng chuyện ấy. Phần nói chuyện với gia đình hai bên: nói chuyện với vợ chồng và gia đình khi chưa có con.
Hiểu lầm và điều bằng chứng nói
| Hiểu lầm hay gặp | Bằng chứng nói gì |
|---|---|
| "Lo quá nên không có thai" | Căng thẳng trước điều trị không làm giảm cơ hội có thai (BMJ 2011, 14 nghiên cứu, 3.583 phụ nữ) |
| "Bỏ điều trị chủ yếu vì tốn tiền" | Gánh nặng tâm lý, thể chất và vấn đề quan hệ cộng lại chiếm khoảng 36% lý do dừng (Gameiro, 22 nghiên cứu) |
| "Tâm lý là chuyện riêng, bác sĩ không quan tâm" | ESHRE có hướng dẫn chăm sóc tâm lý thường quy cho nhân viên y tế, kèm công cụ sàng lọc SCREENIVF và bảng chất lượng sống FertiQoL |
Nguồn: Boivin và cộng sự, BMJ 2011; Gameiro và cộng sự, Human Reproduction Update; ESHRE Psychosocial care guideline (2015).
Làm ngay hôm nay: bốn việc đo được
- Chấm điểm mỗi tuần. Tối chủ nhật, mỗi người tự chấm mức căng thẳng của tuần từ 0 tới 10, không bàn trước, rồi so. Ghi vào một ghi chú chung. Sau 4 tuần, hai bạn có một đường biểu diễn thay vì cảm giác.
- 20 phút mỗi ngày. Chọn một giờ cố định để bàn chuyện có con: lịch, kết quả, chi phí. Hết 20 phút thì dừng. Ngoài giờ đó, câu hỏi được ghi lại để dành.
- Hai tối tự do mỗi tuần. Không que thử, không lịch rụng trứng, không nhắc tới thai. Làm một việc hai người từng thích trước khi bắt đầu cố gắng.
- Đi cùng nhau. Người chồng có mặt ở mọi buổi hẹn có kết quả hoặc quyết định. Chồng cũng làm xét nghiệm của mình song song (khám hiếm muộn: hai người khám gì), để không ai một mình gánh chữ "tại".
Nếu đang điều trị, hỏi nơi điều trị xem họ có dùng bảng FertiQoL hay công cụ sàng lọc nào trong hướng dẫn ESHRE không. Điền một lần lúc bắt đầu, một lần sau mỗi chu kỳ, để có số so sánh.
Câu nên hỏi bác sĩ
- Kế hoạch của chúng tôi cần ít nhất bao nhiêu chu kỳ thì mới đánh giá được?
- Nếu cần nghỉ giữa các chu kỳ, nghỉ bao lâu thì không ảnh hưởng kế hoạch?
- Ở đây có hỗ trợ tâm lý hoặc bảng đánh giá chất lượng sống cho người bệnh không?
- Những việc nào trong tháng này là bắt buộc, việc nào có thể bỏ bớt cho nhẹ?
Khi nào nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý?
Nói với bác sĩ đang theo dõi khi: điểm căng thẳng tự chấm từ 7 trở lên 2 tuần liền; mất ngủ trên 3 đêm mỗi tuần kéo dài 2 tuần; hai bạn đã hoãn hoặc huỷ từ 2 lịch hẹn trở lên vì "không đủ sức"; hoặc chuyện gần gũi gần như dừng hẳn trên 1 tháng.
Tìm giúp đỡ chuyên môn ngay khi: buồn bã, mất hứng thú gần như mọi ngày trên 2 tuần, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân. Lúc đó hãy gọi người thân ở gần và tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115, đừng chờ lịch hẹn.
Về mốc đi khám hiếm muộn: 12 tháng cố gắng đều đặn nếu vợ dưới 35, 6 tháng nếu từ 35 (xem bao lâu chưa có thai thì nên đi khám).
Bắt đầu từ đâu với 9well?
Him 360° của 9well có mô thức Cặp đôi: chuyên gia tâm lý tình dục ngồi cùng bác sĩ nam khoa trong một kế hoạch, người vợ được mời vào khi người chồng đồng ý. Mục tiêu là giữ hai bạn ở lại với kế hoạch đủ lâu để biết nó có hợp hay không.
Bước đầu là làm Him Test 3 phút, miễn phí: kết quả ra cờ xanh, vàng hoặc đỏ để biết nên tự theo dõi tiếp hay nên gặp bác sĩ. Nếu muốn hỏi thẳng tình huống của hai bạn, nhắn tư vấn qua Messenger 9well. Buổi gặp bác sĩ 30 phút giá 490.000đ, online hoặc trực tiếp, được trừ vào gói khi đăng ký. Không ai hứa trước kết quả; đội ngũ chuyên gia 9well chỉ cam kết đo, ghi số và theo sát.
Câu hỏi thường gặp
Stress có làm khó có thai không?
Chưa có bằng chứng chắc chắn rằng căng thẳng thường ngày tự nó gây hiếm muộn. Phân tích gộp 14 nghiên cứu, 3.583 phụ nữ (BMJ 2011) cho thấy căng thẳng cảm xúc trước điều trị không làm giảm cơ hội có thai.
Vì sao nhiều cặp bỏ điều trị hiếm muộn giữa chừng?
Tổng quan 22 nghiên cứu, 21.453 người bệnh cho thấy lý do hay gặp là hoãn điều trị (khoảng 39%), gánh nặng tâm lý và thể chất (khoảng 19%) và vấn đề quan hệ hoặc cá nhân (khoảng 17%).
Có nên cố 'thả lỏng' để dễ có thai hơn không?
Thả lỏng tốt cho chất lượng sống, nhưng không nên coi là cách điều trị và không nên để người kia thấy mình có lỗi. Việc quan trọng hơn là đo mức căng thẳng mỗi tuần và giữ cả hai ở lại với kế hoạch đủ số chu kỳ.
Đang điều trị hiếm muộn có nên gặp chuyên gia tâm lý không?
ESHRE khuyến nghị chăm sóc tâm lý là một phần thường quy của điều trị hiếm muộn. Nếu điểm căng thẳng tự chấm từ 7 trở lên 2 tuần liền, hoặc hai bạn bắt đầu huỷ lịch hẹn, đó là lúc nên nói với bác sĩ.
Người chồng có bị stress vì hiếm muộn không?
Có. Áp lực 'đúng ngày' có thể làm khó cương và né tránh chuyện gần gũi. Người chồng đi cùng mọi buổi hẹn quan trọng và làm xét nghiệm song song giúp chia đều gánh nặng.
Nguồn được dẫn trong bài
- Boivin J, Griffiths E, Venetis CA — Emotional distress in infertile women and failure of assisted reproductive technologies: meta-analysis. BMJ 2011 (bản lưu Đại học Cardiff)
- Gameiro S và cộng sự — Why do patients discontinue fertility treatment? A systematic review. Human Reproduction Update (bản lưu Đại học Cardiff)
- ESHRE — Routine psychosocial care in infertility and medically assisted reproduction: a guide for fertility staff (2015)
Nội dung này mang tính giáo dục, không thay thế thăm khám. 9well không phải cơ sở khám chữa bệnh, không bán thuốc và không nhận tài trợ từ hãng dược hay đơn vị bán thực phẩm chức năng.