Trang chủ · Thư viện · Sinh sản nam
Viêm đường sinh dục nam kéo dài và khả năng có con
Tóm tắt nhanh
- Bạch cầu trong tinh dịch (leukocytospermia) được WHO định nghĩa khi vượt 1 triệu/ml, và gặp ở tới 30% nam giới hiếm muộn theo một tổng quan 2019.
- EAU coi nó là dấu hiệu viêm, không phải xác nhận có nhiễm khuẩn hay virus.
- Bằng chứng còn tranh cãi: EAU nêu chưa có bằng chứng kháng sinh làm tăng khả năng có thai; một số nghiên cứu nhỏ cho kết quả khác nhau.
- Bốn hướng dẫn lớn (AUA, ASRM, CUA, EAU) không thống nhất việc có nên đo bạch cầu cho mọi người — nên quyết định luôn đi cùng bác sĩ nam khoa.
Câu trả lời ngắn
Viêm kéo dài ở đường sinh dục nam có thể liên quan tới chất lượng tinh trùng kém, nhưng bằng chứng về việc điều trị viêm sẽ giúp có con vẫn chưa chắc chắn. Bài này nói thẳng phần đã rõ và phần chưa rõ, theo tổng quan hướng dẫn đăng trên World Journal of Men's Health năm 2019. Đây là thông tin tham khảo, không phải chẩn đoán hay đơn thuốc.
Câu "viêm mạn tính âm thầm làm hỏng tinh trùng, uống kháng sinh là khỏi" nghe gọn nhưng quá chắc chắn. Chính EAU nêu chưa có bằng chứng kháng sinh làm tăng xác suất có thai, nên việc tự mua thuốc là không có cơ sở và có thể gây hại.
Bạch cầu trong tinh dịch là gì
Mẫu tinh dịch bình thường có thể chứa vài bạch cầu. Khi vượt ngưỡng WHO 1 triệu bạch cầu/ml thì gọi là leukocytospermia. Tổng quan của Brunner và cộng sự ghi nhận tình trạng này có mặt ở tới 30% nam giới hiếm muộn, và liên quan tới hình thái, độ di động và số lượng tinh trùng kém hơn. Cơ chế được cho là các gốc oxy hóa do bạch cầu tiết ra làm tổn thương tinh trùng. Các tác giả cũng lưu ý ngưỡng thấp hơn 1 triệu (0,1–0,5 triệu/ml) có thể đã ảnh hưởng chức năng tinh trùng, nên ngưỡng 1 triệu có thể làm đánh giá thấp mức độ phổ biến.
Điều quan trọng: bạch cầu cao chưa chắc có nhiễm khuẩn. EAU coi đó là dấu hiệu viêm, không phải bằng chứng trực tiếp của vi khuẩn hay virus. Mối liên hệ giữa bạch cầu và nhiễm trùng vẫn được chính các tác giả mô tả là còn tranh cãi.
Các hướng dẫn lớn không đồng ý với nhau
Tổng quan so sánh bốn hướng dẫn: cả bốn đều thống nhất cách xác nhận bạch cầu là soi tươi, rồi xác nhận bằng nhuộm peroxidase hoặc miễn dịch hóa mô để phân biệt với các tế bào tròn khác. Nhưng việc có nên định lượng hay không thì khác nhau: AUA và ASRM đề nghị định lượng bạch cầu chỉ trong hiếm muộn nam không rõ nguyên nhân hoặc khi cân nhắc hỗ trợ sinh sản; CUA không khuyến nghị đánh giá viêm ở nam giới không triệu chứng; EAU không đưa định lượng bạch cầu vào tinh dịch đồ tiêu chuẩn.
Bảng: bốn hướng dẫn nói gì về bạch cầu trong tinh dịch
| Hướng dẫn | Quan điểm |
|---|---|
| EAU | Bạch cầu là dấu hiệu viêm, không phải xác nhận nhiễm khuẩn; không đưa định lượng vào tinh dịch đồ tiêu chuẩn; chưa có bằng chứng kháng sinh tăng khả năng có thai |
| AUA và ASRM | Chỉ định lượng trong hiếm muộn nam không rõ nguyên nhân hoặc khi đánh giá hỗ trợ sinh sản |
| CUA | Không khuyến nghị đánh giá viêm ở nam giới không triệu chứng; điều trị tùy đánh giá lâm sàng |
| WHO | Ngưỡng bạch cầu 1 triệu/ml |
Nguồn: Brunner RJ, Demeter JH, Sindhwani P — Review of Guidelines for the Evaluation and Treatment of Leukocytospermia in Male Infertility. World J Mens Health 2019;37(2) (PMID 30644236).
Kháng sinh có giúp có con không?
Đây là chỗ bằng chứng mỏng nhất. EAU nêu chưa có bằng chứng kháng sinh làm tăng xác suất có thai. Tổng quan dẫn ba nghiên cứu cho kết quả khác nhau: một thử nghiệm mù đôi nhỏ (33 cặp) không thấy khác biệt có ý nghĩa giữa doxycycline và giả dược; một thử nghiệm khác báo cáo tỷ lệ có thai cao hơn ở nhóm điều trị; một nghiên cứu hồi cứu báo cáo tỷ lệ có thai tự nhiên 47% so với 20%, nhưng dùng nhóm chứng lịch sử nên độ tin cậy hạn chế. Nói gọn: dữ liệu nhỏ, không đồng nhất, và không đủ để nói "uống kháng sinh là có con".
Vì vậy, nếu tinh dịch đồ có bạch cầu cao, việc đúng là đi khám nam khoa để tìm nguyên nhân (triệu chứng tiết niệu, viêm niệu đạo, viêm tuyến tiền liệt, nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục) thay vì tự điều trị. Nhiễm khuẩn có triệu chứng cần được khám và điều trị đúng cách vì lý do sức khỏe, bất kể chuyện có con.
Làm ngay hôm nay: ba việc trong 2 tuần tới
Vấn đề: nhiều người nghe "viêm" rồi tự mua kháng sinh, trong khi chưa biết mình có viêm không. Việc cần làm, có số đo:
- Ghi lại triệu chứng. Đi tiểu buốt, tiểu nhiều lần, tiết dịch niệu đạo, đau vùng chậu hoặc bìu, sốt: ghi ngày bắt đầu và mức độ từ 0 đến 10. Có bất kỳ triệu chứng nào kéo dài trên 1 tuần nên khám sớm.
- Đừng tự mua kháng sinh. Chưa có bằng chứng thuốc làm tăng khả năng có con, và dùng sai làm khó chẩn đoán.
- Đo lại tinh dịch đồ nếu bất thường. Kiêng xuất tinh 2–7 ngày, lấy đủ mẫu, và đo lại sau khoảng 1 tháng để loại trừ biến thiên giữa các lần đo — cách đọc ở bài đọc kết quả tinh dịch đồ.
Phần lối sống dài hạn của người chồng — giấc ngủ, vận động, giữ mát vùng bìu — là lộ trình luyện tập ở bài cách cải thiện chất lượng tinh trùng bên 9well.
Khi nào nên đi khám
- Có triệu chứng tiết niệu hoặc sinh dục (buốt khi tiểu, tiết dịch, đau bìu hoặc vùng chậu) kéo dài trên 1 tuần, hoặc kèm sốt.
- Tinh dịch đồ có bạch cầu, hoặc các chỉ số lệch ở hai lần đo cách nhau khoảng 1 tháng.
- Hai vợ chồng đã cố gắng 12 tháng chưa có thai (6 tháng nếu vợ từ 35 tuổi).
Khám thì khám gì
Bác sĩ nam khoa hỏi bệnh sử, khám bộ phận sinh dục và tuyến tiền liệt khi cần, và có thể chỉ định xét nghiệm nước tiểu, dịch niệu đạo, nhuộm xác nhận bạch cầu trong tinh dịch. Họ cũng tìm các nguyên nhân khác của tinh trùng yếu, vì viêm hiếm khi là nguyên nhân duy nhất — xem tinh trùng yếu có thai được không và giãn tĩnh mạch thừng tinh. Chi tiết về điều trị là việc của bác sĩ điều trị.
Câu nên hỏi bác sĩ
- Bạch cầu trong tinh dịch của tôi là bao nhiêu, đã xác nhận bằng nhuộm chưa?
- Tôi có dấu hiệu nhiễm khuẩn thật sự không, cần xét nghiệm gì để biết?
- Nếu dùng thuốc, mục tiêu là gì, bao lâu, và khi nào đo lại tinh dịch đồ?
- Ngoài viêm, còn nguyên nhân nào khác của tinh trùng yếu cần loại trừ?
- Vợ tôi nên làm xét nghiệm gì song song?
Đọc thêm trong cùng cụm
Bức tranh mọi nhóm nguyên nhân hiếm muộn ở vì sao chưa có con; nếu tinh dịch đồ không thấy tinh trùng, đọc không có tinh trùng trong tinh dịch còn có con được không.
Toàn bộ hành trình từ lúc bắt đầu muốn có con tới lúc điều trị nằm ở cổng hiếm muộn.
Nếu bạn muốn mang tờ kết quả và danh sách câu hỏi ra trao đổi với một người có chuyên môn trước khi đi khám, bạn có thể đặt một buổi nói chuyện riêng tư 20 phút với bác sĩ. Đó không phải buổi khám: bác sĩ giải thích cơ chế và nói rõ khi nào cần đi khám, ở đâu, khám gì — không chẩn đoán và không kê đơn.
Câu hỏi thường gặp
Bạch cầu trong tinh dịch là bao nhiêu thì cao?
WHO dùng ngưỡng 1 triệu bạch cầu/ml. Tổng quan 2019 ghi nhận tình trạng này gặp ở tới 30% nam giới hiếm muộn, và ngưỡng thấp hơn có thể đã ảnh hưởng chức năng tinh trùng.
Bạch cầu cao trong tinh dịch có phải nhiễm khuẩn không?
Chưa chắc. EAU coi đó là dấu hiệu viêm chứ không phải xác nhận nhiễm khuẩn hay virus. Cần bác sĩ nam khoa đánh giá triệu chứng và xét nghiệm nếu cần.
Uống kháng sinh có giúp có con không?
EAU nêu chưa có bằng chứng kháng sinh làm tăng xác suất có thai; các nghiên cứu nhỏ cho kết quả không đồng nhất. Không nên tự mua thuốc, chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định.
Có cần xét nghiệm bạch cầu tinh dịch cho mọi người không?
Không. Các hướng dẫn không thống nhất: AUA và ASRM chỉ định lượng trong hiếm muộn không rõ nguyên nhân, CUA không khuyến nghị ở người không triệu chứng, EAU không đưa vào tinh dịch đồ tiêu chuẩn.
Khi nào nên đi khám nam khoa?
Khi có triệu chứng tiết niệu sinh dục kéo dài trên 1 tuần, tinh dịch đồ lệch ở hai lần đo cách nhau khoảng 1 tháng, hoặc đã cố gắng 12 tháng chưa có thai (6 tháng nếu vợ từ 35 tuổi).
Nguồn được dẫn trong bài
- Brunner RJ, Demeter JH, Sindhwani P — Review of Guidelines for the Evaluation and Treatment of Leukocytospermia in Male Infertility. World J Mens Health 2019;37(2) (PMID 30644236)
- AUA/ASRM — Diagnosis and Treatment of Infertility in Men (2020)
Nội dung này mang tính giáo dục, không thay thế thăm khám. 9well không phải cơ sở khám chữa bệnh, không bán thuốc và không nhận tài trợ từ hãng dược hay đơn vị bán thực phẩm chức năng.