Trang chủ · Thư viện · Hiếm muộn

Quai bị xuống tinh hoàn có gây vô sinh không?

Câu trả lời ngắn

Quai bị xuống tinh hoàn có thể làm giảm khả năng sinh sản, nhưng không mặc định gây vô sinh: nguy cơ tập trung ở nam giới bị quai bị sau tuổi dậy thì, thường viêm một bên, và cách biết chắc chắn là làm tinh dịch đồ. Nỗi sợ "quai bị xuống tinh hoàn là hết con" lan rộng ở Việt Nam, và nó có phần đúng, phần quá đà. Phần đúng: sau viêm hai bên, khả năng sinh sản giảm ở khoảng hai phần ba nam giới theo MSD Manual. Phần quá đà: viêm thường một bên, và giảm khả năng sinh sản khác với mất hoàn toàn.

Quai bị có thật sự "xuống" tinh hoàn không?

Có. Viêm tinh hoàn là biến chứng thường gặp nhất của quai bị ở nam giới sau dậy thì. Theo MSD Manual, viêm tinh hoàn phát triển ở khoảng 20–25% nam giới bị quai bị, chủ yếu nam giới đã qua dậy thì; viêm một bên xuất hiện đột ngột khoảng 4 đến 7 ngày sau khi tuyến mang tai sưng, và bên còn lại bị theo ở khoảng 30% ca trong vòng 1 đến 9 ngày. Mayo Clinic cũng nhấn mạnh biến chứng này phổ biến hơn khi nhiễm quai bị sau dậy thì và gây đau dữ dội.

Điều đáng lưu ý: viêm tinh hoàn có thể xuất hiện không kèm sưng tuyến mang tai. Nếu một thiếu niên hoặc đàn ông trưởng thành sốt, đau và sưng tinh hoàn trong vài ngày sau tiếp xúc với người bị quai bị, đó không phải chuyện chờ xem.

Viêm tinh hoàn do quai bị có gây vô sinh không?

Theo MSD Manual, khả năng sinh sản giảm ở khoảng một phần tư nam giới sau viêm một bên và khoảng hai phần ba sau viêm hai bên. Tổng quan của Wu và cộng sự (2021) viết rằng khoảng 30% nam giới sau dậy thì bị viêm tinh hoàn do quai bị bị vô sinh hoặc giảm sinh sản, và các bất thường về số lượng, di động, hình dạng tinh trùng có thể kéo dài nhiều năm sau khi khỏi. Mayo Clinic ghi nhận tinh hoàn bị sưng có thể nhỏ lại và khả năng sinh sản giảm.

Hai chi tiết đáng chú ý để không hoang mang quá. Thứ nhất, các nguồn dùng từ "giảm khả năng sinh sản", không phải "vô sinh hoàn toàn"; nghĩa là nhiều người vẫn có tinh trùng, chỉ ít hoặc yếu hơn. Thứ hai, việc tinh hoàn teo (khoảng 60% theo MSD Manual) không dự đoán được khả năng sinh sản hay độ nặng của viêm. Teo hay không không thay thế được xét nghiệm tinh dịch.

Làm ngay hôm nay: kiểm tra tiền sử và sổ tiêm chủng

Vấn đề: nhiều người không nhớ mình từng bị quai bị lúc nào, hoặc có bị "xuống" không. Việc cần làm, có số đo:

• Hỏi gia đình 3 câu: bị quai bị năm bao nhiêu tuổi (trước hay sau dậy thì), có sưng đau tinh hoàn không, và một hay hai bên.
• Kiểm tra sổ tiêm chủng: lịch chuẩn của Mayo Clinic là mũi MMR đầu lúc 12 đến 15 tháng tuổi và mũi thứ hai lúc 4 đến 6 tuổi. Nếu không chắc đã tiêm đủ 2 mũi hay chưa, hỏi cơ sở tiêm chủng; xét nghiệm máu kháng thể quai bị cũng có thể kiểm tra.
• Nếu từng viêm tinh hoàn sau dậy thì và đang tính chuyện có con: làm tinh dịch đồ ít nhất 1 lần, và làm lại khoảng 1 tháng sau nếu bất thường (khuyến nghị của AUA/ASRM về độ biến thiên). Đừng chờ tới khi đã cố có thai nhiều tháng.
• Bài đi xét nghiệm tinh dịch đồ cần chuẩn bị gì của 9well giúp bạn bớt lúng túng khi lấy mẫu lần đầu.

Khi nào nên đi khám?

Hai loại tình huống, hai mức độ gấp khác nhau:

• Gấp (trong ngày): đang bị quai bị hoặc vừa tiếp xúc, mà tinh hoàn đau, sưng, đỏ, kèm sốt hoặc đau bụng, đau lưng. NHS khuyên liên hệ bác sĩ hoặc dịch vụ y tế khẩn ngay khi có tinh hoàn đau hoặc sưng trong quai bị.
• Không gấp (hẹn khám): từng bị quai bị khi đã dậy thì và tinh hoàn có sưng, nay muốn có con; hoặc đã chờ từ 12 tháng trở lên chưa có thai. Xem bài bao lâu chưa có thai thì nên đi khám để biết mốc theo tuổi.

Khám thì khám gì?

Khi đang bị: khám tinh hoàn, đôi khi siêu âm bìu để phân biệt viêm với xoắn tinh hoàn hay nhiễm khuẩn. MSD Manual nêu điều trị chủ yếu là hỗ trợ: giảm đau, nghỉ, nâng đỡ bìu và chườm lạnh bọc vải, kèm theo dõi tiết niệu; kháng sinh chỉ dùng khi có nhiễm khuẩn. Khi đã khỏi và tính chuyện có con: tinh dịch đồ, có thể lặp lại, kèm khám nam khoa. Kết quả đọc theo các chỉ số của WHO; bài đọc kết quả tinh dịch đồ giải thích từng chỉ số. Nếu tinh dịch đồ cho thấy ít hoặc không có tinh trùng, bài không có tinh trùng trong tinh dịch còn có con được không nói về các hướng tiếp theo.

Câu nên hỏi bác sĩ

• Tiền sử quai bị và viêm tinh hoàn của tôi có đủ lý do để làm tinh dịch đồ ngay bây giờ không?
• Nếu tinh dịch đồ bất thường, tôi nên làm lại sau bao lâu và cần thêm xét nghiệm nào?
• Tinh hoàn tôi nhỏ lại thì có nghĩa tinh trùng cũng ít đi không?
• Tôi đã tiêm đủ MMR chưa, có cần xét nghiệm kháng thể hoặc tiêm bổ sung không?
• Nếu mọi chỉ số vẫn ổn, vợ chồng nên chờ bao lâu rồi quay lại khám?

Còn phòng ngừa thì sao?

CDC khuyến cáo trẻ em tiêm 2 liều vắc-xin MMR, và thanh thiếu niên, người lớn cũng nên được cập nhật tiêm chủng. CDC cũng nêu một điểm dễ hiểu lầm: phần lớn ca và các ổ dịch quai bị xảy ra ở người đã tiêm đủ liều, trong môi trường tiếp xúc gần. Vắc-xin không thể loại trừ hoàn toàn, nhưng theo Mayo Clinic người đã tiêm mà vẫn mắc thường nhẹ hơn và ít biến chứng hơn.

Đọc thêm trong hành trình hiếm muộn

Đây là một mảnh ở chặng tìm hiểu nguyên nhân trong hành trình hiếm muộn 5 chặng. Khi muốn một người giải thích riêng cho tiền sử của bạn, bạn có thể đặt một buổi nói chuyện riêng tư 20 phút với bác sĩ. Đó không phải buổi khám: bác sĩ giải thích và nói rõ bước tiếp theo, không chẩn đoán và không kê đơn.