Trang chủ · Thư viện · Tâm lý và lo âu thành tích
Trục trặc dù khỏe mạnh: khi nào không nên tự chữa?
Tóm tắt nhanh
- "Khoẻ mạnh" không loại trừ nguyên nhân cơ thể. Mayo Clinic liệt kê nguyên nhân thể chất gồm cả rối loạn mỡ máu, hội chứng chuyển hoá, rối loạn giấc ngủ và thuốc đang dùng — những thứ không hiện ra trong cảm giác "mình vẫn khoẻ".
- Chuyện này không hiếm ở người trẻ: trong một nghiên cứu nam giới đi tìm trợ giúp lần đầu vì rối loạn cương mới xuất hiện, một trong bốn người dưới 40 tuổi.
- Mayo Clinic nói rõ hai nhóm nguyên nhân chồng lên nhau: một vấn đề cơ thể nhỏ gây lo lắng, rồi chính nỗi lo làm nặng thêm. Vì vậy tự soi tâm lý rồi kết luận "chỉ là tâm lý" là bước sai.
- Có bệnh tim, đái tháo đường, hoặc có thêm triệu chứng khác đi cùng: Mayo Clinic xếp thẳng vào nhóm nên đi khám, không chờ.
Câu trả lời ngắn
Người khoẻ mạnh vẫn có thể trục trặc, và nguyên nhân tâm lý là một khả năng thật. Nhưng thứ tự mới là chỗ dễ sai: nhiều người tự soi lại quá khứ, tự xếp mình vào nhóm tâm lý, rồi tự chữa bằng thư giãn và luyện tập — trong khi chưa ai loại trừ nhóm cơ thể.
Lý do không tự xếp được nằm ngay trong tài liệu phổ thông nhất về chủ đề này. Trang Erectile dysfunction của Mayo Clinic ghi rằng nguyên nhân thể chất và tâm lý thường chồng lên nhau, và nêu đúng cơ chế: một vấn đề thể chất nhỏ gây lo lắng, rồi nỗi lo ấy cộng thêm vào vấn đề. Khi hai thứ xoắn vào nhau thì cảm giác chủ quan không tách được chúng ra.
"Tôi khoẻ" không loại trừ được gì
Danh sách nguyên nhân thể chất của Mayo Clinic có nhiều mục không gây triệu chứng nào khác ở giai đoạn đầu: rối loạn mỡ máu, hội chứng chuyển hoá, tăng huyết áp, testosterone thấp, rối loạn giấc ngủ. Một người tập thể thao đều, ăn uống ổn, không ốm đau vẫn có thể đang mang một trong số đó.
Thêm một mục nữa hay bị bỏ: thuốc kê đơn đang dùng, cùng với thuốc lá và rượu nặng. Đây là mục rẻ nhất để kiểm — chỉ cần mang hộp thuốc đi khám — nhưng chỉ kiểm được nếu bạn đi khám.
Bảng số liệu: rối loạn cương phổ biến tới đâu
Trước khi nói chuyện đi khám, nên biết mình đang ở trong một nhóm rất đông. Số dưới đây lấy từ chương dịch tễ trong hướng dẫn Sexual and Reproductive Health của Hội Niệu khoa châu Âu.
| Nghiên cứu / nhóm | Con số | Ghi chú |
|---|---|---|
| MMAS — nam 40–70 tuổi, vùng Boston | 52% | Nhẹ 17,2% · trung bình 25,2% · hoàn toàn 9,6% |
| Nghiên cứu Cologne — nam 30–80 tuổi | 19,2% | Tăng dốc theo tuổi, từ 2,3% lên 53,4% |
| Nam giới đi tìm trợ giúp lần đầu vì rối loạn cương mới | một trong bốn dưới 40 tuổi | Trong nhóm trẻ đó, gần 50% ở mức nặng. Đây là tỷ lệ trong người đi khám, không phải tỷ lệ dân số |
| Số ca mới mỗi năm — dữ liệu dài hạn MMAS | 26 ca trên 1.000 nam giới | Một nghiên cứu Hà Lan cho 19 trên 1.000, theo dõi trung bình 4,2 năm |
Dòng thứ ba là dòng quan trọng nhất với bài này: trong nhóm người trẻ đi khám lần đầu, gần một nửa đã ở mức nặng. Nghĩa là người trẻ thường đến muộn — họ tự xử lý trước, và chỉ đi khi tình trạng đã nặng.
Khi nào nên đi khám — tiêu chí cụ thể
Mayo Clinic nêu ba lý do đi khám, và cả ba đều là câu trả lời có hoặc không, không cần tự đánh giá mức độ:
- Bạn lo về chuyện cương, hoặc có vấn đề tình dục khác đi cùng — ví dụ xuất tinh sớm hơn mong muốn.
- Bạn có đái tháo đường, bệnh tim, hoặc một bệnh nền khác có thể liên quan.
- Bạn có triệu chứng khác đi kèm cùng lúc.
Thêm một mốc số để tự đối chiếu: thang SHIM (còn gọi là IIEF-5) gồm 5 câu, hỏi về 6 tháng gần đây. Tờ hướng dẫn của Hội Niệu khoa Anh ghi rằng từ 21 điểm trở xuống nghĩa là rối loạn cương cần được xử lý. Đó là một con số, không phải một cảm giác — và nó không đòi bạn phải tự quyết xem mình "nặng chưa".
Một điểm cần nói thẳng về tim mạch: Mayo Clinic xếp rối loạn cương là dấu hiệu của một tình trạng sức khoẻ cần được điều trị, và cũng mô tả nó là một yếu tố nguy cơ của bệnh tim. Đây không phải lý do để lo, mà là lý do để đi — vì cùng một lần khám có thể bắt được thứ khác quan trọng hơn.
Khám thì khám gì, hỏi gì
Bốn câu nên hỏi bác sĩ nam khoa, hỏi thẳng:
- Trong các thuốc tôi đang dùng, thuốc nào có thể góp phần, và đổi được không?
- Bệnh nền nào cần loại trừ ở tuổi tôi — và xét nghiệm nào làm việc đó?
- Điểm SHIM của tôi là bao nhiêu, và ta sẽ đo lại sau bao lâu?
- Nếu phần tâm lý là chính, bác sĩ giới thiệu tôi tới ai?
Về thời gian: điểm SHIM có ngay trong lần khám vì nó là bộ 5 câu tự trả lời. Các xét nghiệm bệnh nền thì tuỳ nơi, nhưng đây là lý do nên chấm điểm trước khi đi: có một con số nền thì lần sau mới biết đã đổi hay chưa.
Khi nào tự xử lý là đủ
Khi cả ba lý do của Mayo Clinic đều không có, điểm SHIM của bạn trên 21, và chuyện trục trặc chỉ xảy ra trong những hoàn cảnh cụ thể mà bạn nhận ra được. Lúc đó phần việc nằm ở giảm áp lực và ở luyện tập đều — và điều cần biết trước khi bắt đầu là luyện tập sinh lý bao lâu thì có kết quả, để không bỏ giữa đường vì tưởng mình không tiến bộ.
Còn nếu bạn chưa rõ vấn đề của mình nằm ở nhóm nào, bộ câu hỏi ngắn ở trang tự chấm xếp bạn vào đúng nhóm trước, rồi mới tới chuyện đặt hẹn.
Đọc thêm
- 5 dấu hiệu nên dừng luyện tập và đi khám ngay
- Một lần trục trặc có phải là yếu sinh lý
- 5 rối loạn sinh lý nam thường gặp
Câu hỏi thường gặp
Tôi khoẻ mạnh, đi khám có vô ích không?
Không. Danh sách nguyên nhân thể chất của Mayo Clinic có nhiều mục không gây triệu chứng nào khác ở giai đoạn đầu: rối loạn mỡ máu, hội chứng chuyển hoá, tăng huyết áp, testosterone thấp, rối loạn giấc ngủ. Cảm giác khoẻ không loại trừ được chúng.
Làm sao biết của tôi là tâm lý hay cơ thể?
Không tự biết được một cách chắc chắn. Mayo Clinic nói rõ hai nhóm nguyên nhân thường chồng lên nhau: một vấn đề thể chất nhỏ gây lo lắng, rồi nỗi lo cộng thêm vào vấn đề. Việc tách hai thứ là việc của lần khám, không phải của tự soi.
Bao nhiêu điểm SHIM thì phải đi khám?
Tờ hướng dẫn SHIM của Hội Niệu khoa Anh ghi rằng từ 21 điểm trở xuống nghĩa là rối loạn cương cần được xử lý. Thang này gồm 5 câu, hỏi về 6 tháng gần đây.
Người trẻ có bị rối loạn cương không?
Có. Trong một nghiên cứu nam giới đi tìm trợ giúp lần đầu vì rối loạn cương mới xuất hiện, một trong bốn người dưới 40 tuổi, và gần 50% trong nhóm trẻ đó ở mức nặng — nghĩa là người trẻ thường đến muộn.
Rối loạn cương có liên quan tới tim mạch không?
Mayo Clinic xếp rối loạn cương là dấu hiệu của một tình trạng sức khoẻ cần được điều trị, và cũng mô tả nó là một yếu tố nguy cơ của bệnh tim. Đó là lý do nên đi khám chứ không phải lý do để lo: cùng một lần khám có thể bắt được thứ khác quan trọng hơn.
Nguồn được dẫn trong bài
- Erectile dysfunction — Symptoms and causes, Mayo Clinic
- EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health — Epidemiology and prevalence of sexual dysfunction and disorders of male reproductive health
- Sexual Health Inventory for Men (SHIM / IIEF-5) — British Association of Urological Surgeons
Nội dung này mang tính giáo dục, không thay thế thăm khám. 9well không phải cơ sở khám chữa bệnh, không bán thuốc và không nhận tài trợ từ hãng dược hay đơn vị bán thực phẩm chức năng.