Trang chủ · Thư viện · Sinh sản nữ
Tắc vòi trứng: chẩn đoán và các lựa chọn
Tóm tắt nhanh
- Chụp tử cung–vòi trứng (HSG) là xét nghiệm đầu tay để kiểm tra vòi trứng có thông không.
- Ở 60% người có kết quả "tắc gần tử cung" trên phim, chụp lại sau 1 tháng cho thấy vòi thông.
- Ứ dịch vòi làm tỷ lệ có thai khi làm IVF giảm khoảng 50%; cắt vòi bị ứ dịch đưa tỷ lệ về gần mức bình thường.
- Kháng thể chlamydia âm tính, không có yếu tố nguy cơ: khả năng có tổn thương vòi dưới 15%.
Câu trả lời ngắn
Tắc vòi trứng là khi trứng và tinh trùng không gặp nhau được trong ống dẫn, và chữ "tắc" chỉ nên được chốt sau khi bác sĩ đọc phim cùng bạn, vì một phần kết quả tắc trên phim là kết quả giả. Hướng xử trí phụ thuộc vào tắc ở đâu: tắc gần tử cung có thể nong thông, còn ứ dịch ở đầu xa thường dẫn đến bàn về IVF, có khi kèm cắt vòi. Đây là bài giải thích, không phải chẩn đoán cho riêng bạn.
Tắc vòi trứng là gì, và tắc ở đâu thì khác nhau thế nào?
Vòi trứng là ống nối buồng trứng với tử cung. Trứng được đón vào đầu xa của vòi, gặp tinh trùng ở giữa vòi, rồi phôi đi về tử cung. Nếu ống bị chặn ở đoạn gần tử cung hoặc ở đầu xa, hành trình này đứt. Theo ASRM (2021), tắc đoạn gần chiếm khoảng 10–25% bệnh lý vòi trứng. Phần còn lại phần lớn là tổn thương đầu xa, trong đó ứ dịch (hydrosalpinx) là dạng được bàn nhiều nhất vì nó ảnh hưởng cả đến kết quả IVF.
Kiểm tra vòi trứng bằng cách nào, và mỗi cách đáng tin tới đâu?
| Cách kiểm tra | Điều tài liệu ghi |
|---|---|
| Chụp tử cung–vòi trứng (HSG) | Xét nghiệm đầu tay kiểm tra vòi thông hay tắc. Ở 60% người báo "tắc gần" trên phim, chụp lại sau 1 tháng thấy vòi thông |
| Siêu âm có chất cản âm (HyCoSy) | Độ nhạy 76–96%, độ đặc hiệu 67–100% |
| Nội soi ổ bụng | Được coi là chuẩn vàng nhưng không hoàn hảo: 3% người được kết luận tắc hai bên vẫn có thai tự nhiên |
| Kháng thể chlamydia | Âm tính ở người không có yếu tố nguy cơ: khả năng có bệnh lý vòi dưới 15% |
Nguồn: ASRM, Role of tubal surgery in the era of assisted reproductive technology (committee opinion, 2021), mục Diagnosis. Số liệu mô tả nhóm nghiên cứu, không phải xác suất cho riêng bạn.
Phim báo tắc thì có chắc là tắc không?
Không chắc. Con số đáng nhớ nhất trong tài liệu là 60%: trong nhóm có kết quả "tắc gần tử cung", sáu người trong mười người chụp lại một tháng sau thì vòi đã thông. Co thắt hoặc chất nhầy có thể làm phim trông như tắc. Vì thế nếu kết quả báo tắc một bên hoặc hai bên ở đoạn gần, câu hỏi hợp lý không phải "vậy là xong" mà là "có cần chụp lại hoặc dùng cách kiểm tra khác trước khi quyết định không?". Nếu có điều kiện, hãy giữ lại phim gốc và phiếu đọc để bác sĩ thứ hai xem.
Tắc gần tử cung, nong thông có hiệu quả không?
Có hiệu quả ở một số người nhưng không phải phép màu. Theo số liệu gộp mà ASRM trích dẫn, tỷ lệ có thai tích lũy là 22,3% sau 6 tháng, 26,4% sau 12 tháng và 28,5% sau 48 tháng (làm tròn: khoảng 22%, 26% và 28%, nghĩa là hơn 7 trong 10 người nong thông vẫn chưa có thai sau 4 năm). Tỷ lệ sinh sống gộp là 22%, thai ngoài tử cung 4%, và khoảng một phần ba vòi được nong thông bị tắc lại. Thủng vòi gặp ở 3–11% trường hợp nhưng không để lại hậu quả lâm sàng trong các nghiên cứu. Ở những ca nong không thành công, tài liệu ghi 93% vòi cắt ra có tổn thương mạn như viêm hoặc xơ hoá, nghĩa là nguyên nhân thật đã nằm sẵn trong thành vòi.
Ứ dịch vòi trứng: vì sao bác sĩ hay nói đến cắt vòi trước IVF?
ASRM tổng hợp hai phân tích gộp cho thấy tỷ lệ có thai, làm tổ và sinh đều giảm khoảng 50% ở người có ứ dịch vòi. Các thử nghiệm ngẫu nhiên cho thấy cắt vòi bị ứ dịch đưa kết quả về mức tương đương người không ứ dịch, và ngay cả khi chỉ ứ dịch một bên, cắt vòi bên đó cũng cải thiện kết quả IVF. Trong một chuỗi 25 người ứ dịch một bên, 22 người (88%) có thai tự nhiên sau khi cắt vòi, trung bình sau 5,6 tháng. Đây là chuỗi nhỏ nên không thể dùng để hứa hẹn, nhưng nó giải thích vì sao nhiều bác sĩ đặt vấn đề cắt vòi trước khi chuyển phôi. Thông thường người bệnh được hỏi ý kiến về cả hai phương án phẫu thuật trước, để bác sĩ chọn cách phù hợp ngay trong lúc mổ.
Mổ sửa vòi hay làm IVF?
Không có câu trả lời chung. ASRM ghi rõ chưa có thử nghiệm đủ tốt để so sánh trực tiếp tỷ lệ có thai của phẫu thuật vòi với IVF. Một số con số cho thấy bức tranh phức tạp: với phụ nữ dưới 37 tuổi đã triệt sản được nối lại, tỷ lệ sinh tích lũy là 72% so với 52% khi làm IVF, nhưng thai ngoài tử cung sau nối vòi là 4–8% so với 1,4% sau IVF. Đăng ký quốc gia năm 2017 được ASRM dẫn ghi tỷ lệ sinh sống mỗi chu kỳ là 31,2% ở nhóm hiếm muộn do vòi, so với 34,1% chung. Hãy hiểu đây là các số của từng nhóm nghiên cứu riêng, và lựa chọn thực tế phụ thuộc tuổi, tình trạng vòi, buồng trứng, tinh dịch đồ của chồng và điều kiện của hai vợ chồng.
Làm ngay hôm nay: chuẩn bị hồ sơ trong 7 ngày
Vấn đề: bạn nghi ngờ hoặc đã nghe nói vòi trứng có vấn đề nhưng chưa có hồ sơ rõ ràng. Việc cần làm, có số đo:
- Viết ra ít nhất 4 mục tiền sử mà bác sĩ sẽ hỏi: từng viêm vùng chậu hoặc viêm nhiễm đường sinh dục, từng mổ bụng hoặc mổ vùng chậu, từng thai ngoài tử cung, bệnh lý lạc nội mạc nếu có. Ghi năm xảy ra, ghi "không nhớ" nếu không nhớ.
- Tìm lại mọi phim HSG, siêu âm, nội soi cũ và ghi ngày chụp. Mang theo bản gốc, không chỉ tờ kết luận.
- Tính thời gian bạn đã cố gắng có thai theo tháng, tính từ khi ngừng biện pháp tránh thai. Con số này quyết định bạn đã đến mốc đi khám hay chưa (xem mục tiếp theo).
- Nhờ chồng chuẩn bị tinh dịch đồ để làm song song. Tắc vòi chỉ là một trong nhiều nguyên nhân, và gần một nửa nằm ở phía nam; bài bản đồ nguyên nhân ở cả hai sắp xếp việc này.
- Kết quả sau 7 ngày: bạn có một tập hồ sơ gồm tiền sử, phim cũ, số tháng cố gắng và lịch hẹn tinh dịch đồ. Chưa tự mua thuốc hay sản phẩm "thông vòi" trong thời gian này.
Hành trình này thường kéo dài và dễ làm hai người nói chuyện với nhau ít đi. Cách giữ nhịp trò chuyện khi chuyện có con đang nặng nằm ở bài nói chuyện với vợ về chuyện khó nói. Đó là thói quen dài hạn cho cặp đôi, không phải cách thông vòi.
Khi nào nên đi khám?
- Bạn dưới 35 tuổi và đã cố gắng 12 tháng mà chưa có thai; hoặc từ 35 tuổi và đã 6 tháng. Đây là mốc phổ biến trong các hướng dẫn hiếm muộn; nếu có yếu tố nguy cơ dưới đây, đừng chờ đủ mốc.
- Từng bị viêm vùng chậu, từng nhiễm chlamydia, từng mổ vùng bụng dưới hoặc từng có thai ngoài tử cung.
- Đau bụng dưới hoặc đau khi quan hệ kéo dài quá 3 tháng.
- Khi có thai mà đau bụng dưới dữ dội một bên, ra máu âm đạo hoặc choáng váng: đi cấp cứu ngay, đừng chờ lịch hẹn.
Khám thì khám gì?
Buổi đầu thường là hỏi bệnh sử và khám phụ khoa. Sau đó bác sĩ có thể chỉ định chụp tử cung–vòi trứng hoặc siêu âm có chất cản âm, và xét nghiệm kháng thể chlamydia nếu cần. Song song, chồng cần làm tinh dịch đồ. Ở nhiều nơi, nếu phim báo tắc, bước tiếp theo là chụp lại, nội soi hoặc bàn thẳng sang IVF; bạn nên hỏi trước thứ tự này. Thời gian chờ và chi phí khác nhau theo từng cơ sở, hãy hỏi ngay khi đặt lịch.
Câu nên hỏi bác sĩ
- Vòi của tôi tắc ở đoạn gần hay đầu xa, và kết luận này chắc đến mức nào?
- Có nên chụp lại hoặc dùng cách kiểm tra khác trước khi quyết định không?
- Nếu có ứ dịch vòi, tôi có cần cắt vòi trước khi chuyển phôi không?
- Với tuổi và tình trạng của chúng tôi, nong thông, mổ sửa vòi hay IVF hợp lý hơn, và vì sao?
- Chồng tôi cần làm xét nghiệm nào song song?
Đọc thêm
Muốn biết bước khám cho cả hai người, đọc khám hiếm muộn: hai người khám gì. Nếu bác sĩ nhắc đến IVF, bài IUI và IVF khác nhau thế nào giúp bạn hiểu lựa chọn. Toàn bộ hành trình được xếp theo 5 chặng ở trang hành trình hiếm muộn. Khi đã có hồ sơ trong tay và muốn có người đọc cùng, bạn có thể nói chuyện 20 phút với bác sĩ. Đó không phải buổi khám: không chẩn đoán, không kê đơn.
Câu hỏi thường gặp
Tắc vòi trứng chẩn đoán bằng cách nào?
Xét nghiệm đầu tay là chụp tử cung–vòi trứng (HSG). Ngoài ra có siêu âm có chất cản âm với độ nhạy 76–96%, và nội soi ổ bụng được coi là chuẩn vàng nhưng không hoàn hảo (theo ASRM 2021). Việc chọn cách nào do bác sĩ quyết định.
Phim HSG báo tắc thì có chắc là tắc không?
Không chắc. Theo ASRM 2021, ở 60% người có kết quả tắc gần tử cung, chụp lại sau 1 tháng cho thấy vòi thông. Hãy hỏi bác sĩ có cần chụp lại hoặc dùng cách kiểm tra khác không.
Ứ dịch vòi trứng có làm giảm tỷ lệ IVF thành công không?
Có. Hai phân tích gộp được ASRM trích dẫn ghi tỷ lệ có thai, làm tổ và sinh giảm khoảng 50% ở người có ứ dịch vòi. Các thử nghiệm ngẫu nhiên cho thấy cắt vòi bị ứ dịch đưa kết quả về gần mức người không ứ dịch.
Tắc vòi trứng một bên thì còn có thai tự nhiên được không?
Tài liệu ASRM không đưa một con số chung cho mọi trường hợp. Trong một chuỗi nhỏ 25 người ứ dịch một bên, 22 người có thai tự nhiên sau khi cắt vòi bên đó. Kết quả của bạn tùy vòi còn lại, tuổi và tinh dịch đồ của chồng.
Khi nào nên đi khám vì nghi tắc vòi trứng?
Dưới 35 tuổi sau 12 tháng, từ 35 tuổi sau 6 tháng chưa có thai, hoặc sớm hơn nếu từng viêm vùng chậu, nhiễm chlamydia, mổ bụng dưới hoặc thai ngoài tử cung. Đau bụng dưới dữ dội một bên khi có thai cần đi cấp cứu ngay.
Nguồn được dẫn trong bài
Nội dung này mang tính giáo dục, không thay thế thăm khám. 9well không phải cơ sở khám chữa bệnh, không bán thuốc và không nhận tài trợ từ hãng dược hay đơn vị bán thực phẩm chức năng.