Trang chủ · Thư viện · Sinh sản nam

Tinh trùng yếu là gì, dấu hiệu và cách nhận biết

Bạn gõ cụm từ này vì có một câu hỏi rất cụ thể trong đầu: mình có bị không. Bài này trả lời đúng theo thứ tự đó — trước hết là thế nào mới gọi là yếu, sau đó mới tới làm gì. Đảo ngược thứ tự ấy là lý do nhiều người tốn tiền và tốn ba tháng cho một vấn đề mình chưa từng có.

Thế nào là tinh trùng yếu

"Tinh trùng yếu" không phải một chẩn đoán y khoa. Đó là cách gọi dân gian cho tình trạng một hoặc nhiều chỉ số trong xét nghiệm tinh dịch đồ nằm dưới ngưỡng tham chiếu. Tổ chức Y tế Thế giới xuất bản bộ ngưỡng này trong ấn bản 6 năm 2021, dựa trên số đo của những người đàn ông đã khiến bạn đời có thai trong vòng 12 tháng:

• Thể tích tinh dịch — từ 1,4 ml trở lên
• Mật độ tinh trùng — từ 16 triệu mỗi ml trở lên
• Tổng số tinh trùng mỗi lần xuất — từ 39 triệu trở lên
• Di động tiến tới — từ 30% trở lên
• Hình thái bình thường — từ 4% trở lên

Có một điều bộ ngưỡng này nói rõ mà ít ai nhắc lại: đây là phân vị thứ 5, tức là ranh giới dưới của nhóm có con tự nhiên, không phải vạch ngăn giữa "có con được" và "không có con được". Nằm dưới ngưỡng nghĩa là xác suất thấp hơn trung bình, không phải bằng không. Và nằm trên ngưỡng cũng không bảo đảm điều gì — chỉ số bình thường vẫn có thể đi kèm hiếm muộn.

Dấu hiệu tinh trùng yếu — và vì sao nhìn bằng mắt không đoán được

Câu trả lời thẳng: phần lớn trường hợp không có dấu hiệu nào cả. Tinh trùng yếu không gây đau, không làm giảm ham muốn, không ảnh hưởng tới khả năng cương. Với đa số người, triệu chứng duy nhất là việc chưa có thai sau 12 tháng quan hệ đều đặn không dùng biện pháp.

Hai lầm tưởng bền nhất đáng gọi tên riêng. Thứ nhất, tinh dịch đặc là khoẻ — độ đặc phụ thuộc vào dịch từ túi tinh và tuyến tiền liệt, hai thứ không chứa tinh trùng; tinh dịch trông rất đặc vẫn có thể gần như không có tinh trùng, và ngược lại. Thứ hai, ra nhiều là nhiều tinh trùng — tinh trùng chỉ chiếm chưa tới 5% thể tích, phần còn lại là dịch.

Có một nhóm nhỏ thật sự có dấu hiệu nhìn thấy được, và đó là nhóm nên đi khám sớm: sưng hoặc cảm giác nặng ở một bên bìu, một búi tĩnh mạch sờ thấy như túi giun phía trên tinh hoàn (giãn tĩnh mạch thừng tinh), tinh hoàn nhỏ hơn rõ rệt một bên, hoặc lông mặt và lông người thưa đi kèm giảm ham muốn.

Chuyện này phổ biến tới mức nào

Trước khi nói tới việc phải làm, một con số đáng biết: trong các cặp vợ chồng chậm con, yếu tố từ phía nam giới góp mặt ở khoảng một nửa số trường hợp — hoặc là nguyên nhân duy nhất, hoặc đi cùng yếu tố từ phía nữ. Nói cách khác, đây không phải chuyện hiếm và cũng không phải chuyện của riêng ai. Phần lớn những người nhận kết quả dưới ngưỡng đều đã sống nhiều năm mà không hề biết, vì cơ thể họ không báo gì cả.

Cách kiểm tra tại nhà làm được tới đâu

Bộ thử tại nhà hiện bán khá rộng rãi. Chúng đo được một chỉ số: mật độ tinh trùng, một số loại đo thêm di động. Chúng không đo hình thái, không đo tổng số, không đo thể tích, không soi được bạch cầu hay kháng thể. Nghĩa là một kết quả "đạt" ở nhà vẫn bỏ sót phần lớn những gì tinh dịch đồ nhìn thấy.

Cách dùng đúng của bộ thử tại nhà là sàng lọc sơ bộ cho người đang ngại đi xét nghiệm: kết quả dưới ngưỡng thì có lý do rõ ràng để đi làm xét nghiệm thật; kết quả trên ngưỡng thì vẫn phải đi nếu đã quá 12 tháng chưa có thai.

Làm ngay hôm nay — 5 việc đo được

Phần này dành cho người đã biết chỉ số của mình dưới ngưỡng, hoặc đang muốn chuẩn bị trước khi đi xét nghiệm. Tất cả đều là thói quen, không có thuốc và không có thực phẩm bổ sung nào ở đây — 9well không bán và không khuyến nghị sản phẩm nào.

1. Hạ nhiệt vùng bìu. Hãy đổi sang quần rộng, bỏ thói quen đặt máy tính xách tay lên đùi, và cắt xông hơi hoặc ngâm bồn nước nóng xuống dưới 1 lần mỗi tuần. Tinh hoàn làm việc tốt nhất ở nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt khoảng 2 độ. Hãy đếm số buổi tiếp xúc nhiệt mỗi tuần và ghi lại.
2. Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu. Hãy đặt mốc cụ thể thay vì "bớt đi": không quá 2 đơn vị cồn mỗi lần và không quá 3 buổi uống mỗi tuần. Hãy ghi số buổi uống lên nhật ký mỗi tối, 10 giây là xong.
3. Tập thể dục đều, không vận động dữ. Hãy duy trì 30 phút vận động vừa sức, 5 buổi mỗi tuần. Nếu bạn đạp xe, hãy chia thành các chặng dưới 60 phút và đổi yên rộng — ngồi yên cứng nhiều giờ ép trực tiếp lên vùng đáy chậu.
4. Ngủ đủ và ngủ đúng giờ. Hãy đặt mục tiêu 7 giờ mỗi đêm và cố định giờ lên giường trong khoảng 30 phút dao động. Hãy tắt màn hình trước giờ ngủ 60 phút.
5. Giảm căng thẳng bằng việc đo được, không bằng lời khuyên. Hãy thở ra dài gấp đôi thở vào — hít 4 giây, thở ra 6 giây — thực hiện 5 phút mỗi tối, và tự chấm mức căng thẳng theo thang điểm 10 ngay sau đó. Sau 14 tối, hãy so trung bình 3 tối cuối với 3 tối đầu.

Cách đo kết quả: hãy ghi 5 con số trên vào một ghi chú duy nhất trong điện thoại, mỗi tối một dòng. Rồi chờ.

Đây là chỗ nhiều người bỏ cuộc oan: họ đổi thói quen trong ba tuần, đi xét nghiệm lại, thấy không khác gì, rồi kết luận là vô ích. Một lứa tinh trùng mất khoảng 74 ngày để hình thành, cộng thêm thời gian trưởng thành khi đi qua mào tinh. Xét nghiệm hôm nay đang đọc lứa được tạo ra từ gần ba tháng trước. Hãy đặt lịch đo lại ở mốc 90 ngày, không sớm hơn.

Khi nào tự xử lý là đủ, khi nào cần người khám

Tự xử lý là đủ nếu bạn dưới 35 tuổi, chưa thử có con quá 12 tháng, không có triệu chứng ở bìu, và chỉ đang muốn chuẩn bị cho tốt. Trong trường hợp này, hãy làm 5 việc ở trên và đo lại sau 90 ngày.

Nên đi khám ngay, không chờ đủ 12 tháng, nếu có bất kỳ điều nào sau đây:

• Bạn đời từ 35 tuổi trở lên — lúc này thời gian là yếu tố đắt nhất, chờ thêm 6 tháng là mất thật.
• Sưng, đau, nặng một bên bìu, hoặc sờ thấy búi mạch bất thường.
• Từng mổ vùng bẹn - bìu, từng bị quai bị sau tuổi dậy thì, từng xoắn tinh hoàn, hoặc từng hoá trị - xạ trị.
• Giảm ham muốn rõ rệt kèm lông mặt thưa đi — gợi ý vấn đề nội tiết, không phải chuyện thói quen.
• Khó cương hoặc không xuất tinh được — vấn đề nằm ở khâu đưa tinh trùng ra, phải xử lý trước.

Đi khám thì khám gì. Hãy chuẩn bị tinh thần cho ba bước. Một, tinh dịch đồ — kiêng xuất tinh 2 đến 7 ngày trước khi lấy mẫu, kết quả thường có sau 1 đến 3 ngày. Hai, khám lâm sàng vùng bìu và siêu âm nếu nghi giãn tĩnh mạch thừng tinh. Ba, xét nghiệm nội tiết (FSH, LH, testosterone) nếu chỉ số rất thấp hoặc có dấu hiệu nội tiết.

Hãy hỏi bác sĩ nam khoa đúng ba câu này: chỉ số nào của tôi dưới ngưỡng và dưới bao nhiêu; nguyên nhân nào đã được loại trừ; và mốc nào thì đo lại. Một điều quan trọng cần biết trước: một lần xét nghiệm không đủ để kết luận — chỉ số tinh dịch dao động mạnh theo tuần, theo đợt ốm sốt, theo số ngày kiêng. Hãy yêu cầu làm lại lần thứ hai cách nhau ít nhất 2 tuần trước khi nhận bất kỳ chẩn đoán nào.

9well không thay cho người khám. Việc của chúng tôi là giúp bạn đi khám đúng lúc và biết mình đang nghe gì. Nếu bạn muốn soát lại toàn bộ dấu hiệu trước khi quyết định, hãy đọc tiếp 5 dấu hiệu nên dừng luyện tập và đi khám ngay.