Trang chủ · Thư viện · Sinh sản nam

Ngoài 20 còn cao được không: câu trả lời ở một phim

Ai cũng nói với bạn là đã quá muộn

Bạn ngoài 20. Bạn thấp, và bạn đã nghe câu đó quá nhiều lần: qua tuổi rồi, chịu thôi. Bạn vẫn tìm, vì chuyện này không nhỏ như người khác nghĩ — nó nằm trong mọi lần xin việc, mọi lần đứng cạnh người khác, mọi lần nhắn tin với một người mình thích.

Với phần lớn người ngoài 20, câu "quá muộn" là đúng. Nhưng có một nhóm mà nó không đúng, và dấu hiệu để nhận ra nhóm đó lại chính là những thứ bạn đã sống chung nhiều năm nay.

Bài này không bán cho bạn hy vọng. Nó chỉ ra cách để trong vòng một tuần bạn biết chắc mình thuộc nhóm nào — bằng một phim X-quang, không phải bằng suy đoán.

Vì sao chiều cao dừng lại, và thứ gì ra lệnh dừng

Xương dài ra ở hai đầu, tại một lớp sụn gọi là sụn tăng trưởng. Khi lớp sụn đó cốt hóa — biến thành xương — chiều cao dừng vĩnh viễn. Vinmec mô tả: khi các điểm cốt hóa hoàn tất, "các sụn tăng trưởng biến thành xương, không thể phát triển chiều cao thêm nữa."

Câu hỏi quan trọng hơn: thứ gì ra lệnh đóng? Hầu hết mọi người nghĩ là testosterone. Không phải. Ở nam giới, hormone ra lệnh đóng sụn là estrogen — được cơ thể chuyển hóa từ chính testosterone.

Bằng chứng rõ nhất đến từ những người thiếu men chuyển hóa đó. Trong tổng quan của Rochira và cộng sự về vai trò nội tiết của estrogen lên bộ xương nam giới, nhóm thiếu men aromatase vẫn tiếp tục cao lên ở tuổi trưởng thành vì sụn chưa đóng. Đáng chú ý: một người trong nhóm này được dùng testosterone liều cao suốt sáu tháng để cố chặn tăng trưởng, và tuổi xương không thay đổi gì. Chỉ đến khi được bù estrogen, sụn mới đóng lại hoàn toàn.

Một trường hợp đề kháng estrogen còn đi xa hơn: sụn tăng trưởng của người này mãi đến 35,5 tuổi mới đóng.

Và đây là chỗ nó liên quan trực tiếp tới bạn

Nếu hormone ra lệnh đóng cửa chưa bao giờ đến đủ, thì cửa chưa đóng.

Ở người có tuyến yên suy giảm hoặc tinh hoàn không được kích thích, dậy thì không diễn ra bình thường — nghĩa là testosterone không lên, estrogen chuyển hóa từ nó cũng không lên. Hệ quả là sụn tăng trưởng có thể vẫn hở khi đã ngoài 20. Trong tổng quan trên, ở nhóm thiểu năng sinh dục do hướng sinh dục, người có sụn đã đóng và người chưa đóng không khác nhau về nồng độ testosterone — tức là chuyện đóng hay chưa không đoán được từ bên ngoài.

Y văn đã ghi nhận trường hợp cụ thể: một báo cáo ca bệnh công bố trên PMC mô tả bệnh nhân người Việt 26 tuổi được phát hiện thiểu năng sinh dục do hướng sinh dục, với sụn tăng trưởng chưa đóng. Đây là một ca đơn lẻ, không phải tỷ lệ chung — nhưng nó chứng minh điều quan trọng: ngoài 20 không tự động có nghĩa là hết cửa.

Nói gọn: chính cái lý do khiến bạn thấp có thể là lý do khiến cửa của bạn còn mở.

Dấu hiệu bạn nên đi kiểm thay vì đoán

Nhóm này không phải người thấp do di truyền. Dấu hiệu gợi ý nguyên nhân nội tiết:

• Dậy thì không trọn vẹn hoặc không có. Chưa vỡ giọng hẳn, râu rất thưa hoặc không có, lông mu ít.
• Tinh hoàn nhỏ, dương vật kém phát triển so với tuổi.
• Tay chân dài so với thân. Sải tay dài hơn chiều cao rõ rệt — y văn gọi là tỷ lệ kiểu hoạn, dấu hiệu sụn đóng muộn.
• Vẫn cao lên chậm sau tuổi 18, dù rất ít. Người đã đóng sụn thì đứng yên tuyệt đối.
• Ham muốn thấp kéo dài, khó cương, mệt mỏi dai dẳng.

Có các dấu hiệu này không có nghĩa bạn chắc chắn còn cửa. Nó có nghĩa bạn là người đáng chụp một phim thay vì chấp nhận câu "quá muộn".

Một phim X-quang trả lời dứt điểm

Chụp X-quang thẳng xương bàn tay trái. Vinmec ghi: "Quy ước xác định tuổi xương là chụp X-quang xương bàn tay trái ở tư thế thẳng." Bác sĩ đối chiếu theo phương pháp Greulich–Pyle.

Trên phim, sụn tăng trưởng hiện ra như một khoảng sáng ở đầu xương. Còn khoảng sáng là còn cửa. Mất khoảng sáng là đã đóng. Không có vùng xám, không cần tranh luận.

Đây là phim thường quy ở khoa nội tiết của bệnh viện. Nó chấm dứt nhiều năm phỏng đoán trong một lần chụp.

Nếu cửa đã đóng, vẫn còn thứ quan trọng hơn để lấy lại

Giả sử phim cho kết quả đã đóng. Chiều cao dừng ở đó, và không sản phẩm nào đổi được điều đó — biết sớm giúp bạn ngừng trả tiền cho những thứ không thể có tác dụng.

Nhưng nếu nguyên nhân là thiếu hormone chưa được điều trị, thì cùng sự thiếu hụt đó đang lấy của bạn những thứ vẫn còn lấy lại được:

• Khả năng có con. Đây là phần đáng chú ý nhất. Trong nghiên cứu của Cho và cộng sự trên 50 nam giới thiểu năng sinh dục khởi phát trước dậy thì được điều trị bằng hormone hướng sinh dục, 41 người (82%) xuất hiện tinh trùng, thời gian trung vị là 7,5 tháng. Trong số ít người mong con, phần lớn đã có thai. Cỡ mẫu nhỏ nên con số có thai chỉ mang tính tham khảo.
• Mật độ xương. Thiếu hormone sinh dục kéo dài gây loãng xương sớm. Người trẻ bị gãy xương do chấn thương nhẹ là chuyện có thật ở nhóm này.
• Cơ, sức bền, ham muốn, tinh thần — những thứ bạn có thể đang nghĩ là do mình kém cố gắng.

Nói thẳng: bạn đến vì chiều cao. Thứ bạn có thể giữ lại được là khả năng làm cha. Đổi lại, cái giá của việc tiếp tục chờ là phần đó cũng khó dần theo thời gian.

Chưa chắc dấu hiệu của mình có thuộc nhóm nội tiết hay không, bạn có thể nói chuyện 20 phút với bác sĩ nam học để được đọc dấu hiệu và chỉ ra phim cần chụp. Buổi đó không phải buổi khám, không kê đơn.

Sai lầm đắt nhất: tự mua testosterone

Nếu bạn còn cửa, đây là thứ đóng nó lại.

Testosterone tự mua được chuyển hóa thành estrogen, và estrogen chính là hormone ra lệnh đóng sụn. Bạn thấy râu mọc, giọng trầm, cơ nở — và tưởng mình đi đúng đường, trong lúc cánh cửa duy nhất đang khép lại.

Bác sĩ Nguyễn Bá Hưng, chuyên ngành Nam học, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản Vinmec Times City, cảnh báo trên Vinmec: "Việc tự ý dùng testosterone có thể khiến phát dục sớm nhưng làm ngừng tăng trưởng chiều cao", và có thể gây vô sinh vĩnh viễn.

Mất cả hai thứ cùng lúc, và không lấy lại được thứ nào. Việc bù hormone là chỉ định của bác sĩ sau xét nghiệm, với liều riêng và theo dõi định kỳ — bác sĩ Hưng mô tả nguyên tắc là thiếu hormone nào bù hormone đó, liều cá thể hóa.

Làm trong tuần này

1. Đo hai số, ghi lại. Chiều cao hôm nay, và sải tay (dang ngang, đo đầu ngón giữa hai bên). Sải tay dài hơn chiều cao trên 5cm là dấu hiệu đáng mang đi khám.
2. Viết mốc dậy thì của chính bạn. Vỡ giọng năm bao nhiêu tuổi, hay chưa. Mọc râu chưa. Ghi thật, không ước lượng.
3. Đặt lịch chụp X-quang bàn tay trái đọc tuổi xương tại khoa nội tiết. Mang theo hai mục trên.
4. Dừng mọi thứ chứa testosterone đang tự dùng, ngay hôm nay, cho đến khi có kết quả.

Cách đo: sau 4 tuần, thứ bạn cầm trong tay phải là kết quả tuổi xương. Có nó rồi, mọi quyết định sau đều dựa trên sự thật thay vì hy vọng.